ऑगस्ट कोरडा गेला, आता सप्टेंबरमध्येही पावसाची चिंता; महाराष्ट्रावर दुष्काळाचे सावट?

महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी सप्टेंबर महिना महत्त्वाचा ठरणार आहे. मान्सूनचे तीन महिने उलटून गेले असून ऑगस्टमध्ये अपेक्षेप्रमाणे पाऊस झाला नाही. आता सप्टेंबरमध्ये तरी चांगला पाऊस पडेल, या आशेने शेतकऱ्यांचे लक्ष आकाशाकडे लागले आहे. मात्र, हवामान अभ्यासकांच्या अंदाजानुसार सप्टेंबरमध्ये राज्यात सर्वसाधारण किंवा त्यापेक्षा कमी पावसाची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. त्यामुळे यंदाचा मान्सून शेतकऱ्यांसाठी चिंतेचा विषय बनला आहे.

ऑगस्ट महिन्यात पावसाने दिली निराशा

२०२६ च्या मान्सूनवर एल निनोच्या प्रभावाचे संकट असल्याचे हवामान अभ्यासकांकडून सांगितले जात आहे. ऑगस्टमध्ये बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाचे पट्टे तयार झाले, मात्र त्याचा अपेक्षित परिणाम राज्यातील पावसावर झालेला दिसून आला नाही.

परिणामी राज्यातील अनेक भागांत पावसाची तूट कायम आहे. विशेषतः मराठवाडा आणि विदर्भातील शेतकऱ्यांना पावसाच्या अनिश्चिततेचा मोठा फटका बसत आहे.

महाराष्ट्रात ११ टक्के पावसाची तूट

उपलब्ध आकडेवारीनुसार राज्यात सध्या सरासरीच्या तुलनेत सुमारे ११ टक्के पावसाची तूट असल्याचे सांगितले जात आहे. ऑगस्टमधील कमी पावसामुळे खरीप पिकांच्या वाढीवर तसेच आगामी रब्बी हंगामाच्या नियोजनावरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

शेतकऱ्यांसाठी सप्टेंबरमधील पाऊस आता अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे.

पुण्यातही ऑगस्ट कोरडा

पुण्यातील शिवाजीनगर येथे ऑगस्ट महिन्यात ८४.५ मिमी पावसाची नोंद झाली. ही आकडेवारी गेल्या १० वर्षांतील तिसऱ्या क्रमांकाचा कोरडा ऑगस्ट असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

यामुळे पुणे आणि परिसरातील पाणी उपलब्धता, शेती आणि आगामी हंगामाबाबतही चिंता वाढली आहे.

सप्टेंबरमध्ये किती पाऊस पडणार?

हवामान अभ्यासकांच्या अंदाजानुसार सप्टेंबरमध्ये राज्यात सर्वसाधारण किंवा त्यापेक्षा कमी पाऊस होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे सप्टेंबरमध्ये पावसाचे वितरण कसे राहते, याकडे शेतकरी आणि प्रशासनाचे लक्ष लागले आहे.

मुंबईमध्ये सप्टेंबरमध्ये साधारण ३५० मिमी पाऊस पडतो. यंदाही मुंबईत सरासरीच्या आसपास पाऊस होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे.

हवामान अभ्यासक अथ्रेय शेट्टी यांच्या मते, सप्टेंबरमध्ये तीन मोठे पावसाचे टप्पे येण्याची शक्यता असून त्यातील पहिला पाऊस दहीहंडीच्या आसपास होऊ शकतो.

देशातील पावसाची स्थिती काय?

१ ते ३० ऑगस्टदरम्यानच्या आकडेवारीनुसार देशात सरासरीच्या तुलनेत १६.५ टक्के कमी पाऊस झाल्याचे सांगण्यात आले आहे.

प्रदेशानुसार पावसाची तूट अशी आहे:

• दक्षिण भारत: २५.६ टक्के तूट
• मध्य भारत: १६.२ टक्के तूट
• पूर्व व ईशान्य भारत: १८.८ टक्के तूट
• वायव्य भारत: ९.४ टक्के तूट

ही आकडेवारी पाहता देशातील अनेक भागांमध्ये मान्सूनची स्थिती समाधानकारक नसल्याचे दिसून येते.

महाराष्ट्रावर दुष्काळाचे सावट?

ऑगस्टमधील कमी पाऊस आणि सप्टेंबरमधील अनिश्चितता पाहता महाराष्ट्रातील काही भागांमध्ये दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. मात्र, दुष्काळाची अधिकृत स्थिती ठरवण्यासाठी केवळ पावसाची तूट पुरेशी नसून पिकांची स्थिती, जलसाठे, जमिनीतील ओलावा आणि इतर निकषही महत्त्वाचे असतात.

त्यामुळे सप्टेंबरमधील पावसाचे प्रमाण आणि वितरण महाराष्ट्रासाठी निर्णायक ठरू शकते.

शेतकऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी?

पावसाची अनिश्चितता लक्षात घेता शेतकऱ्यांनी उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे, पिकांच्या गरजेनुसार सिंचनाचे नियोजन करणे आणि हवामान विभागाच्या पुढील अपडेट्सवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

विशेषतः मराठवाडा आणि विदर्भातील शेतकऱ्यांनी पावसाच्या अंदाजानुसार पुढील शेती नियोजन करावे.

निष्कर्ष

ऑगस्ट महिन्यात पावसाने निराशा केली असली तरी सप्टेंबरमध्ये काही पावसाचे टप्पे येण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. त्यामुळे सप्टेंबरचा पाऊस महाराष्ट्रासाठी दिलासा देणार की पावसाची तूट आणखी वाढवणार, हे आगामी काळात स्पष्ट होईल.

शेतकऱ्यांनी अफवांवर विश्वास न ठेवता अधिकृत हवामान अंदाज आणि स्थानिक पातळीवरील पावसाच्या नोंदी पाहून शेतीचे नियोजन करणे योग्य ठरेल.