महाराष्ट्र साखर उत्पादनात पुन्हा नंबर 1! 2025-26 ऊस गाळप हंगामाचा आढावा

महाराष्ट्रातील 2025-26 चा ऊस गाळप हंगाम संपला असून, यंदाच्या हंगामात राज्याने पुन्हा एकदा देशात साखर उत्पादनात अव्वल स्थान मिळवले आहे. उत्पादनात वाढ झाली असली तरी शेवटच्या टप्प्यातील काही अडचणींमुळे अपेक्षित लक्ष्य पूर्ण होऊ शकले नाही.

महाराष्ट्रातील २०२५-२६ चा ऊस गाळप हंगाम आता अधिकृतपणे संपला असून, राज्याच्या साखर उद्योगासाठी एक आनंदाची बातमी समोर आली आहे. प्रतिकूल परिस्थिती आणि उसाला आलेले तुरे यांसारख्या आव्हानांनंतरही, महाराष्ट्राने उत्तर प्रदेशला मागे टाकत देशातील सर्वाधिक साखर उत्पादक राज्य होण्याचा मान पुन्हा एकदा मिळवला आहे.

 एकूण उत्पादन किती झाले?

• एकूण ऊस गाळप: 1,045 लाख टन
• साखर उत्पादन: 99.18 लाख टन
• सरासरी साखर उतारा: 9.49%

 यंदा उत्पादन चांगले झाले असले तरी सुरुवातीच्या अंदाजापेक्षा थोडी घट झाली आहे.

२०२५-२६ हंगामाचा लेखाजोखा

राज्यात सुमारे पाच महिने चाललेल्या या गाळप हंगामात साखर उत्पादनाचे आकडे खालीलप्रमाणे आहेत:

• एकूण ऊस गाळप: १,०४५ लाख टन.

• एकूण साखर उत्पादन: ९९.१८ लाख टन.

• सरासरी साखर उतारा (Recovery): ९.४९ टक्के.

महत्त्वाची बाब: हंगामाच्या सुरुवातीला १०६ लाख टन साखरेचा अंदाज वर्तवण्यात आला होता. मात्र, हंगामाच्या शेवटच्या टप्प्यात उसाला तुरे आल्यामुळे उसाची उपलब्धता आणि वजन घटले. परिणामी, प्रत्यक्ष उत्पादन अंदाजापेक्षा ७ लाख टनांनी कमी झाले आहे.

 अंदाजापेक्षा उत्पादन कमी का झाले?

हंगामाच्या सुरुवातीला सुमारे 106 लाख टन साखरेचा अंदाज होता. मात्र:

• उसाला तुऱ्यांचा (flowering) प्रादुर्भाव झाला
• त्यामुळे ऊसाची उपलब्धता कमी झाली
• परिणामी साखर उत्पादन अंदाजापेक्षा सुमारे 7 लाख टनांनी घटले

गेल्या वर्षाच्या तुलनेत स्थिती

• मागील हंगामापेक्षा यंदा 18 लाख टन अधिक साखर उत्पादन
   म्हणजे एकूण उत्पादनात वाढ दिसून आली आहे.
•  

पुढील हंगाम (२०२६-२७) कसा असेल?

साखर आयुक्तालयाने पुढील गाळप हंगामाचा प्राथमिक अंदाजही व्यक्त केला आहे. येत्या २०२६-२७ या आर्थिक वर्षात महाराष्ट्रात सुमारे १,००० लाख टन ऊस गाळपासाठी उपलब्ध होऊ शकतो, असा अंदाज आहे. मान्सूनच्या पावसावर पुढील हंगामातील नेमकी आकडेवारी अवलंबून असेल.

 इतर राज्यांशी तुलना

•  महाराष्ट्र: 99 लाख टन (पहिला क्रमांक)
•  उत्तर प्रदेश: 89 लाख टन
•  कर्नाटक: 47 लाख टन

 महाराष्ट्राने पुन्हा देशात साखर उत्पादनात आपले वर्चस्व सिद्ध केले आहे.

 विभागनिहाय साखर उत्पादन

• कोल्हापूर विभाग: 23 लाख टन
• पुणे विभाग: 22 लाख टन
• सोलापूर विभाग: 19 लाख टन
• अहमदनगर, संभाजीनगर, नांदेड: प्रत्येकी 10–11 लाख टन

 पश्चिम महाराष्ट्रातील विभाग साखर उत्पादनात आघाडीवर आहेत.

 शेतकऱ्यांसाठी काय महत्त्वाचे?

• उत्पादन वाढले म्हणजे बाजारात पुरवठा जास्त
• त्यामुळे दरांवर काही प्रमाणात दबाव येऊ शकतो
• योग्य नियोजन आणि उत्पादन खर्च नियंत्रण महत्त्वाचे

 शिकण्यासारखे मुद्दे

• उसामध्ये तुऱ्यांचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी योग्य व्यवस्थापन गरजेचे
• हवामान बदलाचा परिणाम लक्षात घेऊन नियोजन करणे आवश्यक
• सिंचन आणि खत व्यवस्थापन सुधारावे

2025-26 च्या ऊस गाळप हंगामात महाराष्ट्राने साखर उत्पादनात देशात पहिला क्रमांक मिळवून आपली ताकद पुन्हा दाखवून दिली आहे. जरी अंदाजापेक्षा उत्पादन थोडे कमी झाले असले तरी एकूण चित्र सकारात्मक आहे.

उसाच्या उपलब्धतेतील चढ-उतार असूनही महाराष्ट्राने साखर उत्पादनात आपले वर्चस्व टिकवून ठेवले आहे. सहकार आणि खाजगी साखर कारखान्यांच्या एकत्रित प्रयत्नांमुळे राज्याने पुन्हा एकदा देशात अव्वल स्थान पटकावले आहे, जे राज्याच्या अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत पोषक आहे.