मराठवाड्यात उन्हाळी पेरणीचा उत्साह! ९७ हजार हेक्टरवर पिकांची लावण; लातूर आणि संभाजीनगर विभागाची दमदार कामगिरी

 मराठवाडा म्हटलं की अनेकदा दुष्काळ आणि पाणीटंचाईची चर्चा होते. मात्र, यंदा मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांनी चित्र बदललं आहे. उपलब्ध पाण्याचे योग्य नियोजन आणि आधुनिक शेती तंत्रज्ञानाच्या जोरावर यंदा मराठवाड्यातील आठही जिल्ह्यांत उन्हाळी पेरणीने वेग घेतला आहे. कृषी विभागाच्या ताज्या अहवालानुसार, तब्बल ९७,३५२ हेक्टर क्षेत्रावर उन्हाळी पिकांची पेरणी पूर्ण झाली असून, यामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला मोठी उभारी मिळण्याची शक्यता आहे.

 विभागवार पेरणीची आकडेवारी

मराठवाड्यात छत्रपती संभाजीनगर आणि लातूर अशा दोन कृषी विभागांतर्गत पेरणीचे नियोजन केले जाते. यंदा दोन्ही विभागांत शेतकऱ्यांनी उन्हाळी हंगामाला पसंती दिली आहे.

१. लातूर विभाग (५ जिल्हे): लातूर विभागात सर्वाधिक ६२,५१० हेक्टर क्षेत्रावर पेरणी झाली आहे. यामध्ये लातूर, धाराशिव, नांदेड, परभणी आणि हिंगोली या जिल्ह्यांचा समावेश होतो. या भागात उन्हाळी भुईमूग आणि चाऱ्याच्या पिकांना प्राधान्य देण्यात आले आहे.

२. छत्रपती संभाजीनगर विभाग (३ जिल्हे): छत्रपती संभाजीनगर, जालना आणि बीड या तीन जिल्ह्यांत मिळून ३४,८४२ हेक्टर क्षेत्रावर उन्हाळी पिकांची लावण झाली आहे. सिंचनाच्या सोयी असलेल्या भागात बाजरी आणि मक्यासारख्या पिकांकडे शेतकऱ्यांचा कल दिसून येत आहे.

 उन्हाळी पेरणी वाढण्याची प्रमुख कारणे

यंदा मराठवाड्यात उन्हाळी पिकांखालील क्षेत्र वाढण्यामागे काही महत्त्वाची कारणे आहेत:

• पाण्याचे योग्य नियोजन: ठिबक आणि तुषार सिंचनाचा वाढलेला वापर यामुळे कमी पाण्यात जास्त क्षेत्र ओलिताखाली आणणे शेतकऱ्यांना शक्य झाले आहे.

• पिकांची फेरपालट: खरीप आणि रब्बीनंतर जमिनीचा कस टिकवून ठेवण्यासाठी अनेक शेतकरी उन्हाळी पिकांची फेरपालट (Crop Rotation) करत आहेत.

• उत्पन्नाची अतिरिक्त संधी: मुख्य हंगाम वगळता उन्हाळ्यात मिळणारे उत्पादन हे शेतकऱ्यांच्या हातात हक्काची रोकड खेळती ठेवण्यास मदत करते.

 उन्हाळी हंगामातील प्रमुख पिके

मराठवाड्यातील शेतकरी प्रामुख्याने खालील पिकांवर भर देत आहेत:

• भुईमूग: उन्हाळी भुईमुगाला बाजारात चांगली मागणी असल्याने लातूर विभागात याचे क्षेत्र मोठे आहे.

• बाजरी: कमी पाण्यात येणारे पीक म्हणून बाजरीला पसंती दिली जात आहे.

• मका आणि चारा पिके: जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्न सोडवण्यासाठी उन्हाळी मका आणि कडवळची मोठ्या प्रमाणावर पेरणी झाली आहे.

• मूग आणि सूर्यफूल: काही भागांत कडधान्ये आणि गळीत धान्यांचे प्रयोगही यशस्वी होताना दिसत आहेत.

 'कृषी क्रांती'चा मोलाचा सल्ला

उन्हाळी पेरणी जरी यशस्वी झाली असली, तरी येत्या मे महिन्यातील वाढत्या तापमानाचा विचार करता शेतकऱ्यांनी खालील काळजी घ्यावी: १. पाणी व्यवस्थापन: उन्हाचा कडाका वाढल्यामुळे बाष्पीभवन वेगाने होते. अशा वेळी सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी उशिरा पाणी द्यावे. शक्य असल्यास आच्छादनाचा (Mulching) वापर करावा. २. कीड नियंत्रण: उन्हाळी पिकांवर रसशोषक किडींचा प्रादूर्भाव होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे वेळोवेळी पिकाची पाहणी करून योग्य ती फवारणी करावी. ३. हवामानाचा अंदाज: सध्या अवकाळी पावसाचे सावट असल्याने काढणीला आलेल्या पिकांची त्वरित सुरक्षित जागी साठवणूक करावी.

मराठवाड्यातील ९७ हजार हेक्टरवरील ही पेरणी शेतकऱ्यांच्या जिद्दीचे प्रतीक आहे. निसर्गाची साथ मिळाल्यास यंदा उन्हाळी हंगामातून मराठवाड्याचा शेतकरी नक्कीच आर्थिक प्रगती साधेल.

शेतीविषयक ताज्या बातम्या, सरकारी योजना आणि अचूक बाजारभावासाठी 'कृषी क्रांती' (krushikranti.com) या आपल्या हक्काच्या वेबसाईटला दररोज भेट द्या.