मराठवाड्यात पाणीटंचाईचे संकट गडद; धरणातील पाणी पिण्यासाठी राखीव, रब्बी हंगामाबाबत शेतकऱ्यांना मोठा सल्ला

मराठवाड्यात यंदा पावसाने अपेक्षित साथ न दिल्याने पाणीटंचाईचे संकट अधिक गंभीर होताना दिसत आहे. जून ते ऑगस्टदरम्यान झालेल्या अपुऱ्या पावसामुळे प्रमुख धरणे आणि जलसाठ्यांवर मोठा दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे आगामी काळातील पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न लक्षात घेऊन प्रशासनाने जलसाठ्याच्या वापराबाबत महत्त्वाचे निर्णय घेतले आहेत. उपलब्ध अहवालानुसार, जायकवाडी वगळता मराठवाड्यातील प्रमुख आणि लहान धरणांमधील पाणी पिण्यासाठी राखीव ठेवण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

मराठवाड्यात पावसाची मोठी कमतरता

हवामान विभागाच्या १ जून ते ६ सप्टेंबर या कालावधीतील आकडेवारीनुसार, मराठवाड्यात सरासरीपेक्षा ३४ टक्के कमी पाऊस झाला आहे. पिकांच्या वाढीच्या महत्त्वाच्या काळात पावसाचा खंड पडल्यामुळे खरीप पिकांसमोरही अडचणी निर्माण झाल्या आहेत. त्याचबरोबर आगामी महिन्यांत ग्रामीण तसेच शहरी भागातील पिण्याच्या पाण्याच्या उपलब्धतेवरही परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.

रब्बी पिकांसाठी धरणातून नियोजित पाणी नाही

पाणीसाठ्याची गंभीर परिस्थिती लक्षात घेता यंदा रब्बी पिकांसाठी धरणांमधून नियोजित पाणी सोडले जाणार नसल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. त्यामुळे रब्बी हंगामाचे नियोजन करताना शेतकऱ्यांनी उपलब्ध पाण्याचा विचार करणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे.

विशेषतः ज्या शेतकऱ्यांकडे विहीर, बोअरवेल किंवा इतर मर्यादित जलस्रोत आहेत, त्यांनी उपलब्ध पाण्याच्या क्षमतेनुसारच पीक नियोजन करावे. कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांना आणि स्थानिक परिस्थितीला अनुरूप पर्यायांना प्राधान्य देणे उपयुक्त ठरू शकते.

पिण्याच्या पाण्याला प्रथम प्राधान्य

सध्याच्या परिस्थितीत प्रशासनाने सिंचनापेक्षा पिण्याच्या पाण्याला प्राधान्य देण्याचा निर्णय घेतला आहे. मांजरा आणि मकानी यांसारख्या कमी पाणीपुरवठा असलेल्या प्रकल्पांवर विशेष लक्ष ठेवले जात आहे. परवानगीशिवाय जलस्रोतांमधून पाणी उपसा करणाऱ्यांवर कारवाई करण्यासाठी संवेदनशील भागात गस्ती पथकेही तैनात करण्यात आली आहेत.

शेतकऱ्यांनी रब्बीचे नियोजन कसे करावे?

रब्बी हंगाम सुरू करण्यापूर्वी शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतातील पाण्याची उपलब्धता, जमिनीतील ओलावा आणि संभाव्य पिकाची पाण्याची गरज यांचा विचार करणे गरजेचे आहे. उपलब्ध पाणी मर्यादित असल्यास मोठ्या क्षेत्रावर पाणीखाऊ पिके घेण्याऐवजी कमी क्षेत्रात योग्य नियोजन करणे फायदेशीर ठरू शकते.

तसेच पावसाचे उरलेले पाणी शेतात अडवणे, जमिनीतील ओलावा टिकवणे आणि अनावश्यक पाणी वापर टाळणे याकडे शेतकऱ्यांनी लक्ष द्यावे.

पाणीटंचाईच्या पार्श्वभूमीवर सावध नियोजन गरजेचे

मराठवाड्यातील सध्याची परिस्थिती पाहता आगामी काळात पिण्याचे पाणी आणि शेतीसाठी उपलब्ध जलसाठा हा महत्त्वाचा विषय ठरणार आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी प्रशासनाच्या स्थानिक सूचनांकडे लक्ष देत रब्बी पिकांचे नियोजन उपलब्ध पाण्याच्या आधारावरच करावे. पाणीटंचाईच्या काळात योग्य जलव्यवस्थापन आणि पीक नियोजन केल्यास आर्थिक नुकसान काही प्रमाणात कमी करण्यास मदत होऊ शकते.