यंदा पाऊस कमी पडणार? हवामान खात्याने दिला मोठा इशारा; 'एल निनो'मुळे चिंतेत भर!

नवी दिल्ली: दरवर्षी शेतकरी ज्याची आतुरतेने वाट पाहतात, त्या मान्सूनबाबत हवामान विभागाने (IMD) यंदा महत्त्वाची माहिती जाहीर केली आहे. हवामान विभागाचे महासंचालक डॉ. मृत्युंजय मोहपात्रा यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, यंदा पावसाचे प्रमाण सरासरीपेक्षा कमी राहण्याची शक्यता असून यामुळे बळीराजाच्या चिंतेत भर पडली आहे.

📍 ८० सेंटीमीटर पावसाचा अंदाज

सामान्यतः भारतात १९७१ ते २०२० या ५० वर्षांच्या कालावधीतील पावसाची दीर्घकालीन सरासरी ८७ सेंटीमीटर आहे. मात्र, यंदा देशात केवळ ८० सेंटीमीटर पाऊस पडण्याचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे. हवामान खात्याच्या मते, या अंदाजात ५ टक्क्यांची त्रुटी (Model Error) असू शकते.

⚠️ 'एल निनो'चा सावट: जुलै ते सप्टेंबर धोकादायक

यंदा मान्सूनवर 'एल निनो' (El Nino) या हवामान स्थितीचा मोठा प्रभाव दिसून येणार आहे.

• प्रशांत महासागरात 'एल निनो' सक्रिय होत असल्याने पावसावर नकारात्मक परिणाम होईल.

• विशेषतः मान्सूनच्या उत्तरार्धात, म्हणजे जुलै ते सप्टेंबर दरम्यान पावसाचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी राहू शकते.

🌈 आशेचा किरण: काय आहे 'पॉझिटिव्ह इंडियन ओशन डायपोल'?

पाऊस कमी होण्याचे संकेत असले तरी एक दिलासादायक बातमी देखील आहे. ऑगस्ट आणि सप्टेंबर महिन्यात हिंदी महासागरात ‘पॉझिटिव्ह इंडियन ओशन डायपोल’ (IOD) स्थिती निर्माण होण्याची शक्यता आहे.

महत्त्वाची टीप: 'इंडियन ओशन डायपोल' ही स्थिती मान्सूनसाठी अत्यंत पोषक मानली जाते. जर ही स्थिती मजबूत झाली, तर एल निनोचा प्रभाव कमी होऊन मान्सूनच्या दुसऱ्या टप्प्यात समाधानकारक पाऊस होऊ शकतो.

🚜 शेतीवर काय परिणाम होणार?

कमी पावसाचा सर्वाधिक फटका मध्य भारत आणि उत्तर-पश्चिम भारताला बसण्याची शक्यता आहे. हे भाग देशातील अन्नधान्य उत्पादनाचे प्रमुख केंद्र आहेत.

1. खरीप हंगाम: पावसाच्या लहरीपणामुळे खरीप पिकांच्या उत्पादनात घट होऊ शकते.

2. पेरणीचे नियोजन: हवामान खात्याने शेतकऱ्यांना सल्ला दिला आहे की, मे महिन्याच्या अखेरीस येणाऱ्या सुधारित अंदाजाची (Revised Forecast) वाट पाहूनच पेरणीचे नियोजन करावे.

निष्कर्ष

यंदाचा मान्सून हा संमिश्र स्वरूपाचा असेल. सुरुवातीला एल निनोचे संकट असले तरी, नंतर आयओडी (IOD) मुळे काही प्रमाणात दिलासा मिळू शकतो. बदलत्या हवामानानुसार शेतकऱ्यांनी आपल्या पीक पद्धतीत बदल करणे आवश्यक ठरेल.