मुरघास खराब होऊ नये म्हणून काय काळजी घ्यावी? चारा टंचाईवर ठरणार फायदेशीर उपाय

यंदा पावसाचे प्रमाण कमी राहण्याची शक्यता असल्याने पशुपालकांसमोर भविष्यात हिरव्या चाऱ्याची टंचाई निर्माण होण्याचे आव्हान असू शकते. अशा परिस्थितीत जनावरांसाठी वर्षभर चाऱ्याचे नियोजन करणे महत्त्वाचे ठरते. यासाठी मुरघास (Silage) हा चारा साठवणीचा प्रभावी पर्याय मानला जातो. अग्रोवनच्या संबंधित वृत्तानुसार, मुरघास कमी खर्चात आणि कमी वेळेत तयार करता येतो, योग्य पद्धतीने साठवला तर जवळपास वर्षभर उपयोगात आणता येतो आणि त्यातील पोषक घटक टिकवण्यास मदत होते.

मुरघास म्हणजे काय?

हिरवा चारा योग्य अवस्थेत कापून त्याची कुट्टी केली जाते आणि हवा कमी असलेल्या किंवा हवाबंद परिस्थितीत आंबवण्याची प्रक्रिया घडवून आणली जाते. या प्रक्रियेत तयार होणाऱ्या चाऱ्याला मुरघास म्हणतात. योग्य पद्धतीने तयार केलेला मुरघास जनावरांना चविष्ट आणि पचण्यास तुलनेने सोपा चारा उपलब्ध करून देतो.

मका, ज्वारी, बाजरी यांसारख्या चारा पिकांपासून चांगल्या प्रतीचा मुरघास तयार करता येतो. एकदल चारा पिकांमध्ये कर्बोदके आणि साखरेचे प्रमाण चांगले असल्यामुळे आंबवण्याची प्रक्रिया योग्य प्रकारे होण्यास मदत होते.

मुरघास बनवताना सर्वात महत्त्वाची काळजी

मुरघासाच्या गुणवत्तेसाठी चाऱ्यातील ओलावा, कापणीची योग्य वेळ, कुट्टीचा आकार आणि हवा बाहेर काढणे हे घटक महत्त्वाचे आहेत. अग्रोवनच्या माहितीनुसार, कुट्टी केलेला चारा योग्य ओलाव्याच्या अवस्थेत असणे आवश्यक आहे. हातात कुट्टी दाबल्यावर पाणी मोठ्या प्रमाणात बाहेर येत असेल तर चाऱ्यात ओलावा जास्त असण्याची शक्यता असते; तर कुट्टी लगेच मोकळी होत असेल तर ओलावा कमी असू शकतो.

कुट्टी करताना चाऱ्याचे योग्य आकाराचे तुकडे करून ते साठवण जागेत थराने भरून चांगल्या प्रकारे दाबणे महत्त्वाचे आहे. आत हवा राहिल्यास मुरघासाची गुणवत्ता खराब होण्याचा धोका वाढतो.

कोणत्या चाऱ्यापासून मुरघास करावा?

मुरघासासाठी मका आणि ज्वारीसारख्या पिकांचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो. योग्य अवस्थेत कापणी केल्यास चाऱ्यातील पोषक घटकांचे जतन करण्यास मदत होते. द्विदल चारा पिकांचा वापर करताना तृणवर्गीय चाऱ्यासोबत योग्य प्रमाणात मिश्रण करण्याची शिफारस उपलब्ध स्रोतांमध्ये केली आहे.

मुरघास खराब होऊ नये यासाठी साठवण महत्त्वाची

मुरघास भरल्यानंतर साठवण जागा शक्य तितकी हवाबंद ठेवणे गरजेचे आहे. पाणी किंवा हवा आत जाणार नाही याची काळजी घ्यावी. मुरघास काढताना आवश्यक तेवढाच भाग उघडावा आणि उरलेला भाग पुन्हा व्यवस्थित झाकावा. यामुळे बाहेरील हवा आणि ओलावा आत जाण्यापासून रोखण्यास मदत होते.

पशुपालकांना होणारे फायदे

मुरघासामुळे मुबलक चारा उपलब्ध असताना तो साठवून चारा टंचाईच्या काळात वापरता येतो. त्यामुळे वर्षभर चाऱ्याचे नियोजन करणे सोपे होते. योग्य गुणवत्तेचा मुरघास उपलब्ध असल्यास जनावरांना एकसारखा चारा पुरवण्यास मदत होते आणि पशुपालनातील चारा खर्चाचे नियोजन अधिक चांगल्या प्रकारे करता येऊ शकते.

मुरघास हा केवळ चारा साठवण्याचा पर्याय नसून पशुपालनातील वर्षभराच्या चारा नियोजनासाठी महत्त्वाचे तंत्र आहे. मात्र मुरघासाची गुणवत्ता टिकवण्यासाठी योग्य चारा, योग्य ओलावा, योग्य कुट्टी, हवा काढून घट्ट साठवण आणि योग्य पद्धतीने वापर या बाबींवर विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे. खराब व बुरशी आलेला मुरघास जनावरांना देऊ नये आणि संशय असल्यास पशुवैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.