नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा २ अंतर्गत शेतकऱ्यांना विविध लाभ

महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागामार्फत नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प (POCRA) टप्पा २ अंतर्गत शेतकऱ्यांसाठी विविध वैयक्तिक लाभाच्या बाबी उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत.

या योजनेंतर्गत शेतकऱ्यांना शेतीतील उत्पादनक्षमता वाढविण्यासाठी, सिंचन सुविधा निर्माण करण्यासाठी, फळबाग व बांबू लागवडीस प्रोत्साहन देण्यासाठी तसेच विविध कृषीपूरक व्यवसायांसाठी आर्थिक सहाय्य दिले जाते.

उपलब्ध माहितीनुसार कमाल ५ हेक्टरपर्यंत जमीनधारणा असलेले पात्र शेतकरी या योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.

कोणत्या घटकांसाठी मिळणार अनुदान?

१. वानिकी आधारित वृक्ष लागवड

वानिकी आधारित वृक्ष लागवडीसाठी १०० टक्के किंवा त्यापेक्षा जास्तीत जास्त ₹१७९ प्रति झाड अनुदानाची मर्यादा दिली आहे.

२. बांबू लागवड

बांबू लागवडीसाठी १०० टक्के किंवा जास्तीत जास्त ₹३०० प्रति झाड अनुदानाची तरतूद आहे.

३. फळबाग लागवड

फळबाग लागवडीसाठी १०० टक्के अनुदान असून फळपिकानुसार वेगवेगळी अनुदान मर्यादा लागू आहे.

यामुळे शेतकऱ्यांना आपल्या क्षेत्रानुसार योग्य फळपिकाची लागवड करून आर्थिक उत्पन्न वाढविण्याची संधी मिळू शकते.

४. ठिबक आणि तुषार सिंचन संच

पाण्याचा कार्यक्षम वापर करण्यासाठी ठिबक सिंचन आणि तुषार सिंचन संचासाठीही अनुदान दिले जाते.

उपलब्ध माहितीनुसार:

• सर्वसाधारण प्रवर्गासाठी २ हेक्टरपर्यंत ८० टक्के
• २.०१ ते ५ हेक्टरपर्यंत ७५ टक्के
• अनुसूचित जाती/जमाती प्रवर्गासाठी ९० टक्के

अनुदानाची तरतूद आहे.

५. वैयक्तिक शेततळे

वैयक्तिक शेततळ्यासाठी विविध आकारमानानुसार अनुदान दिले जाते. उपलब्ध माहितीनुसार जास्तीत जास्त ₹७५,००० पर्यंत अनुदानाची मर्यादा आहे.

शेततळ्यामुळे पावसाचे पाणी साठवून त्याचा शेतीसाठी उपयोग करता येतो. त्यामुळे पिकांना आवश्यकतेनुसार पाणी उपलब्ध करून देण्यास मदत होऊ शकते.

६. शेततळे अस्तरीकरण

शेततळ्यातील पाण्याची गळती कमी करण्यासाठी शेततळे अस्तरीकरणासाठीही अनुदानाची तरतूद आहे.

सर्वसाधारण प्रवर्गासाठी ५० टक्के, तर अनुसूचित जाती व जमाती प्रवर्गासाठी ९० टक्के अनुदान उपलब्ध असल्याचे माहितीपत्रकात नमूद आहे.

७. शेडनेट/हरितगृहातील लागवड साहित्य

शेडनेट किंवा हरितगृहामधील लागवडीसाठी आर्थिक मापदंडाच्या ५० टक्के किंवा प्रत्यक्ष खर्चाच्या ५० टक्के, यापैकी जी रक्कम कमी असेल ती अनुदान मर्यादा लागू आहे.

संरक्षित शेतीमुळे प्रतिकूल हवामानापासून पिकांचे संरक्षण करून नियंत्रित वातावरणात उत्पादन घेण्यास मदत होते.

८. गांडूळ खत युनिट

शेतातील सेंद्रिय कचऱ्याचा उपयोग करून सेंद्रिय खत तयार करण्यासाठी गांडूळ खत युनिटसाठीही सहाय्य दिले जाते.

उपलब्ध माहितीनुसार टाकीचे बांधकाम ₹११,५२० किंवा HDPE बॅगसाठी प्रचलित आर्थिक मापदंडानुसार अनुदानाची तरतूद आहे. तसेच प्रत्यक्ष खर्चाच्या ५० टक्के किंवा ₹८,०००, यापैकी जी रक्कम कमी असेल ती मर्यादा लागू आहे.

९. नाडेप कंपोस्ट उत्पादन युनिट

सेंद्रिय खत निर्मितीसाठी नाडेप कंपोस्ट उत्पादन युनिटसाठी ₹१०,७४६ अनुदानाची तरतूद असल्याचे माहितीपत्रकात नमूद आहे.

यामुळे शेतातील उपलब्ध जैविक अवशेषांचा पुनर्वापर करून सेंद्रिय खत तयार करता येऊ शकते.

१०. विहीर पुनर्भरण

पाण्याचे संवर्धन आणि भूजल पातळी वाढविण्यासाठी विहीर पुनर्भरण हा महत्त्वाचा घटक आहे.

विहीर व जमिनीच्या प्रकारानुसार १०० टक्के अनुदान, जास्तीत जास्त ₹२२,११८ पर्यंतची मर्यादा उपलब्ध आहे.

११. पाईप

अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमातीतील पात्र लाभार्थ्यांसाठी पाईप खरेदीसाठी १०० टक्के किंवा ₹३०,०००, यापैकी जी रक्कम कमी असेल ती अनुदान मर्यादा आहे.

१२. पंप संच

अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमातीतील लाभार्थ्यांसाठी पंप संचासाठी किंमतीच्या ९० टक्के किंवा जास्तीत जास्त ₹४०,००० प्रति पंप संच, यापैकी जी रक्कम कमी असेल ती अनुदान मर्यादा आहे.

१३. वीज पंप

शेतीसाठी वीज पंपाच्या वापरास प्रोत्साहन देण्यासाठी १०० टक्के अनुदान, जास्तीत जास्त ₹१५,००० प्रति हेक्टर अशी मर्यादा दिली आहे.

रेशीम उद्योगासाठीही अनुदान

नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्पांतर्गत रेशीम उद्योगाशी संबंधित काही घटकांसाठीही आर्थिक सहाय्य दिले जाते.

तुती लागवड

• सर्वसाधारण प्रवर्गासाठी ७५ टक्के किंवा ₹४५,०००
• अनुसूचित जाती/जमातीसाठी ९० टक्के किंवा ₹५४,०००

किटक संगोपन गृह बांधकाम

• सर्वसाधारण प्रवर्गासाठी ७५ टक्के किंवा ₹२,४३,०००
• अनुसूचित जाती/जमातीसाठी ९० टक्के किंवा ₹२,९२,५००

किटक संगोपन व निर्जंतुकीकरण साहित्य

• सर्वसाधारण प्रवर्गासाठी ७५ टक्के किंवा ₹३६,३७५
• अनुसूचित जाती/जमातीसाठी ९० टक्के किंवा ₹४३,६५०

यापैकी संबंधित नियमांनुसार पात्र रक्कम लागू होईल.

१४. गोड्या पाण्यातील मत्स्यपालन

गोड्या पाण्यातील मत्स्यपालनासाठी:

• सर्वसाधारण प्रवर्गासाठी ४० टक्के
• अनुसूचित जाती/जमाती प्रवर्ग आणि महिलांसाठी ६० टक्के

अनुदानाची तरतूद आहे.

यामुळे शेतीसोबत मत्स्यपालनाचा पूरक व्यवसाय सुरू करण्यास शेतकऱ्यांना मदत मिळू शकते.

१५. शेळीपालन

भूमिहीन कुटुंबातील व्यक्ती, विधवा, परित्यक्ता आणि घटस्फोटीत महिला यांच्यासाठी शेळीपालनाला प्रोत्साहन देण्यात आले आहे.

उपलब्ध माहितीनुसार:

• उस्मानाबादी/संगमनेरी जातीसाठी आर्थिक मापदंडाच्या ७५ टक्के किंवा ₹३६,२३९
• इतर स्थानिक जातींसाठी आर्थिक मापदंडाच्या ७५ टक्के किंवा ₹२७,६१०

यापैकी लागू असलेली अनुदान मर्यादा दिली जाईल.

अर्ज कसा करावा?

योजनेअंतर्गत अर्ज करण्यासाठी महाडीबीटी कृषी पोर्टल किंवा नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्पाच्या अधिकृत पोर्टलचा वापर करण्याची सूचना माहितीपत्रकात देण्यात आली आहे.

अर्ज करण्यापूर्वी शेतकऱ्यांनी आपली पात्रता, आवश्यक कागदपत्रे, संबंधित घटकाची अनुदान मर्यादा आणि लागू अटी तपासाव्यात.

योजनेबाबत अधिक माहितीसाठी आपल्या गावातील कृषी सहाय्यक, समूह सहाय्यक किंवा सहाय्यक कृषी अधिकारी यांच्याशी संपर्क साधता येईल.

कोणत्या शेतकऱ्यांना विशेष फायदा?

या योजनेमधून विशेषतः पुढील बाबींना चालना मिळू शकते:

• पाण्याची बचत करणाऱ्या सिंचन सुविधा
• पावसाचे पाणी साठवणे व भूजल संवर्धन
• फळबाग व बांबू लागवड
• संरक्षित शेती
• सेंद्रिय खत निर्मिती
• रेशीम उद्योग
• मत्स्यपालन
• शेळीपालन
• कृषीपूरक व्यवसाय

निष्कर्ष

नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा २ अंतर्गत शेतकऱ्यांसाठी विविध वैयक्तिक लाभाच्या बाबी उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत. ठिबक सिंचन, शेततळे, शेततळे अस्तरीकरण, फळबाग, बांबू लागवड, गांडूळ खत, विहीर पुनर्भरण, पंप संच, रेशीम उद्योग, मत्स्यपालन आणि शेळीपालन अशा अनेक घटकांचा यामध्ये समावेश आहे.

शेतकऱ्यांनी आपल्या गरजेनुसार योग्य घटकाची निवड करून अधिकृत पोर्टलवर अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित कृषी विभागाच्या अधिकाऱ्यांकडून अद्ययावत पात्रता व अनुदानाच्या अटींची खात्री करून घ्यावी.

टीप: वरील अनुदान रक्कम आणि टक्केवारी दिलेल्या माहितीपत्रकावर आधारित आहेत. शासनाच्या सुधारित निर्णयानुसार रक्कम, पात्रता किंवा अटींमध्ये बदल होऊ शकतो. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत कृषी विभागाकडून ताजी माहिती तपासणे आवश्यक आहे.