गहू आणि कांद्याला मागे टाकले! पाथर्डीच्या शेतकऱ्यांचा 'उन्हाळी बाजरी'तून लाखो रुपयांच्या कमाईचा यशस्वी प्रयोग

शेतकरी मित्रांनो, सध्याच्या काळात बाजारभावातील चढ-उतार आणि वाढता उत्पादन खर्च यामुळे पारंपरिक शेती करणे जिकिरीचे झाले आहे. विशेषतः गहू आणि कांद्याला अपेक्षित भाव मिळत नसल्याने शेतकरी हतबल झाले आहेत. मात्र, अहमदनगर जिल्ह्यातील पाथर्डी तालुक्यातील जवखेडे खालसा येथील शेतकऱ्यांनी एक नवा आदर्श समोर ठेवला आहे. गहू आणि कांद्याऐवजी 'उन्हाळी बाजरी'ची निवड करून त्यांनी कमी खर्चात लाखो रुपयांच्या नफ्याचे गणित यशस्वीपणे मांडले आहे.

 वैभव आणि पोपटराव आंधळे यांचा यशस्वी प्रयोग

जवखेडे खालसा येथील वैभव आंधळे आणि त्यांचे वडील पोपटराव आंधळे या पिता-पुत्रांनी आपल्या २२ एकर जमिनीवर उन्हाळी बाजरीचा मोठा प्रयोग केला आहे. त्यांनी केवळ बाजरी पेरली नाही, तर त्यात तांत्रिक नियोजनही केले:

• टप्प्याटप्प्याने पेरणी: त्यांनी २२ एकरांवर एकाच वेळी पेरणी न करता, चार वेगवेगळ्या वाणांची (Varieties) आठ दिवसांच्या अंतराने पेरणी केली.

• तांत्रिक फायदा: यामुळे काढणी एकाच वेळी न येता टप्प्याटप्प्याने येते. तसेच, विविध प्रजातींच्या वापरामुळे परागीकरण (Pollination) प्रक्रिया उत्तम होऊन उत्पादनात मोठी वाढ झाली आहे.

 कांदा आणि गव्हापेक्षा बाजरी फायदेशीर कशी?

सध्याच्या बाजार परिस्थितीनुसार, बाजरीचे पीक इतर पिकांच्या तुलनेत सरस ठरत आहे:

१. कमी खर्च: कांद्याचा एकरी खर्च ८० हजार रुपयांच्या घरात जातो, तर बाजरीचा एकरी खर्च (नांगरणी, पेरणी, तणनाशक आणि काढणीसह) केवळ १२ ते १३ हजार रुपये येतो. 

२. बाजारभाव: गव्हाला सध्या २,००० ते २,५०० रुपये प्रति क्विंटल भाव मिळत आहे, तर बाजरीला २,८०० रुपये प्रति क्विंटल इतका चांगला दर मिळत आहे. 

३. उत्पन्नाचे गणित: एका एकरातून १८ ते २० क्विंटल उत्पादन अपेक्षित आहे. म्हणजेच, एकरी साधारण ४५ हजार रुपयांचे उत्पन्न मिळू शकते.

आंधळे कुटुंबाला २२ एकरांवरून एकूण ११ लाख रुपयांच्या उत्पन्नाची अपेक्षा आहे.

 उन्हाळी बाजरीचे तांत्रिक फायदे

• मजुरांची बचत: बाजरीची काढणी आता हार्वेस्टरच्या मदतीने करणे सहज शक्य झाले आहे. त्यामुळे मजूर मिळत नसल्याची अडचण या पिकात येत नाही.

• दुहेरी नफा: बाजरीच्या दाण्यांमधून पैसे तर मिळतातच, पण जनावरांसाठी लागणारा दर्जेदार चारा (कडबा) देखील मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध होतो, जो उन्हाळ्यात अत्यंत महाग असतो.

 शेतकरी बांधवांसाठी 'कृषी क्रांती'चा विशेष सल्ला

पाथर्डीच्या या शेतकऱ्यांनी सिद्ध केले आहे की, हवामान आणि बाजारपेठेचा अंदाज घेऊन पिकात बदल केल्यास शेती नक्कीच फायदेशीर ठरते. उन्हाळी बाजरी हे कमी पाणी आणि कमी खर्चात येणारे पीक असल्याने, ज्यांच्याकडे सिंचनाची सोय आहे अशा शेतकऱ्यांनी याकडे वळण्यास हरकत नाही.

शेतीविषयक ताज्या बातम्या, यशोगाथा आणि बाजारभावाच्या माहितीसाठी 'कृषी क्रांती' (krushikranti.com) या आपल्या हक्काच्या वेबसाईटला दररोज भेट द्या.