फवारणी करताना निष्काळजीपणा ठरतोय जीवघेणा! सहा महिन्यांत 28 शेतकऱ्यांचा मृत्यू, सुरक्षित फवारणी का आवश्यक?

शेतीमध्ये कीड व रोग नियंत्रणासाठी कीटकनाशकांचा वापर अपरिहार्य झाला आहे. मात्र योग्य काळजी न घेतल्यास हीच फवारणी शेतकऱ्यांच्या जीवावर बेतू शकते. अलीकडील अहवालानुसार, नागपूर येथील शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयात (GMCH) गेल्या सहा महिन्यांत कीटकनाशकांच्या विषबाधेमुळे 28 शेतकऱ्यांचा मृत्यू झाल्याची माहिती समोर आली आहे. ही बाब अत्यंत चिंताजनक असून फवारणीदरम्यान सुरक्षिततेचे नियम पाळण्याची गरज अधिक अधोरेखित झाली आहे.

फवारणीमुळे विषबाधा कशी होते?

फवारणी करताना अनेक शेतकरी मास्क, हातमोजे, गॉगल किंवा पूर्ण अंग झाकणारे कपडे वापरत नाहीत. त्यामुळे कीटकनाशकांचे सूक्ष्म कण त्वचेवर, डोळ्यांत किंवा श्वासावाटे शरीरात प्रवेश करतात. उष्ण वातावरण, सततची फवारणी आणि चुकीच्या पद्धतीने औषध मिसळल्यामुळे विषबाधेचा धोका आणखी वाढतो.

विषबाधेची सुरुवातीची लक्षणे

कीटकनाशकांचा परिणाम प्रत्येक व्यक्तीवर वेगवेगळा होऊ शकतो. खालील लक्षणे दिसल्यास तातडीने वैद्यकीय उपचार घेणे आवश्यक आहे.

• डोकेदुखी किंवा चक्कर येणे
• मळमळ, उलट्या होणे
• श्वास घेण्यास त्रास
• डोळ्यांची जळजळ किंवा धूसर दिसणे
• अंगात अशक्तपणा
• त्वचेवर खाज किंवा जळजळ

अशी लक्षणे दुर्लक्षित करणे धोकादायक ठरू शकते.

फवारणी करताना कोणती काळजी घ्यावी?

शेतकऱ्यांनी काही सोपे पण महत्त्वाचे नियम पाळल्यास विषबाधेचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकतो.

• नेहमी दर्जेदार मास्क, हातमोजे, गॉगल आणि बूट वापरा.
• वाऱ्याच्या विरुद्ध दिशेने फवारणी करू नका.
• शिफारस केलेल्या प्रमाणातच कीटकनाशके मिसळा.
• विविध औषधे विनाकारण एकत्र मिसळू नका.
• जेवण, पाणी पिणे किंवा धूम्रपान करताना फवारणी थांबवा.
• फवारणीनंतर साबणाने हात, चेहरा आणि शरीर स्वच्छ धुवा.
• वापरलेले कपडे वेगळे धुवावेत.
•  

आधुनिक साधनांचा वापर करा

आज अनेक ठिकाणी बॅटरी स्प्रे पंप, ड्रोन स्प्रेइंग आणि सुरक्षित फवारणी यंत्रांचा वापर वाढत आहे. अशा साधनांमुळे शेतकऱ्यांचा रसायनांशी थेट संपर्क कमी होतो आणि काम अधिक सुरक्षित होते.

विषबाधा झाल्यास काय करावे?

जर फवारणीदरम्यान कोणाला त्रास जाणवू लागला तर त्याला त्वरित फवारणीच्या ठिकाणाहून दूर सुरक्षित जागी आणावे. दूषित कपडे बदलून स्वच्छ पाण्याने शरीर धुवावे आणि विलंब न करता जवळच्या रुग्णालयात नेऊन उपचार घ्यावेत. डॉक्टरांकडे जाताना वापरलेल्या कीटकनाशकाचे नाव किंवा बाटली सोबत असल्यास उपचार करणे सोपे होते.

कीटकनाशकांची फवारणी ही शेतीसाठी आवश्यक असली तरी सुरक्षितता ही त्याहून अधिक महत्त्वाची आहे. योग्य सुरक्षा साहित्याचा वापर, शिफारशीनुसार औषधांचा वापर आणि फवारणीचे नियम पाळल्यास विषबाधेचा धोका मोठ्या प्रमाणात टाळता येतो. प्रत्येक शेतकऱ्याने स्वतःची आणि आपल्या कुटुंबाची सुरक्षितता लक्षात घेऊनच फवारणी करावी. सुरक्षित शेतकरीच सुरक्षित शेती घडवू शकतो