पावसाळ्यात कुक्कुटपालनात नुकसान टाळायचे? जाणून घ्या कोंबड्यांच्या संगोपनासाठी महत्त्वाच्या उपाययोजना

पावसाळा सुरू होताच कुक्कुटपालकांसमोर अनेक नवीन आव्हाने उभी राहतात. वाढलेली आर्द्रता, शेडमध्ये होणारी ओलसरता, खाद्य खराब होणे आणि विविध रोगांचा प्रादुर्भाव यामुळे कोंबड्यांच्या आरोग्यावर तसेच अंडी आणि मांस उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे पावसाळ्यात योग्य व्यवस्थापन करणे अत्यंत आवश्यक आहे. योग्य काळजी घेतल्यास उत्पादन टिकवून ठेवता येते आणि आर्थिक नुकसानही टाळता येते.

शेड कोरडे आणि स्वच्छ ठेवणे सर्वात महत्त्वाचे

पावसाळ्यात सर्वप्रथम कुक्कुट शेडमध्ये पावसाचे पाणी शिरणार नाही याची काळजी घ्यावी. शेडच्या छताची गळती त्वरित दुरुस्त करावी तसेच बाजूंना पडदे किंवा योग्य संरक्षणाची व्यवस्था करावी. शेडमधील गादी (Litter) ओलसर झाल्यास ती त्वरित बदलावी किंवा कोरडी करावी. ओल्या गादीमुळे अमोनियाचे प्रमाण वाढते आणि पक्ष्यांच्या पायांना तसेच श्वसनसंस्थेला त्रास होऊ शकतो.

योग्य हवा खेळती राहणे आवश्यक

पावसाळ्यात अनेक शेतकरी थंडीपासून बचाव करण्यासाठी शेड पूर्णपणे बंद करतात. मात्र त्यामुळे शेडमध्ये दमटपणा वाढून रोगांचा धोका निर्माण होतो. त्यामुळे पावसाचे पाणी आत येणार नाही याची काळजी घेत पुरेशी हवा खेळती राहील अशी व्यवस्था करावी. योग्य वायुवीजनामुळे पक्षी निरोगी राहतात आणि उत्पादनावरही सकारात्मक परिणाम होतो.

खाद्य आणि पाण्याची विशेष काळजी घ्या

पावसाळ्यात खाद्य ओलसर होऊन त्यामध्ये बुरशी निर्माण होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे खाद्य नेहमी कोरड्या आणि हवेशीर ठिकाणी साठवावे. बुरशी लागलेले किंवा गुठळ्या झालेले खाद्य कोंबड्यांना देऊ नये. तसेच स्वच्छ आणि सुरक्षित पिण्याचे पाणी सतत उपलब्ध ठेवावे. खाद्य आणि पाण्याची भांडी दररोज स्वच्छ धुणेही तितकेच आवश्यक आहे.

रोगांपासून संरक्षणासाठी खबरदारी

पावसाळ्यात कुक्कुटपालनात श्वसनाचे आजार, बुरशीजन्य संसर्ग, कॉक्सिडिओसिस आणि इतर रोगांचा धोका वाढतो. त्यामुळे नियमित निर्जंतुकीकरण करावे, आजारी पक्षी त्वरित वेगळे ठेवावेत आणि लसीकरणाचे वेळापत्रक काटेकोरपणे पाळावे. रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी पशुवैद्यकीय तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने आवश्यक पूरक आहार आणि औषधांचा वापर करावा.

माशा आणि कीटकांवर नियंत्रण

ओलसर वातावरणामुळे माशा आणि इतर कीटकांची संख्या झपाट्याने वाढते. त्यामुळे शेडची नियमित साफसफाई करावी आणि आवश्यकतेनुसार कीटक नियंत्रणाची उपाययोजना करावी. यामुळे रोगांचा प्रसार कमी होण्यास मदत होते.

बैठक व्यवस्थेकडे दुर्लक्ष करू नका

गादी पद्धतीने संगोपन करत असल्यास कोंबड्यांसाठी उंचावरील बैठक व्यवस्था करावी. त्यामुळे पक्षी ओल्या जमिनीच्या संपर्कात येत नाहीत आणि पायांचे आजार किंवा संसर्ग होण्याचा धोका कमी होतो. तसेच शेडमध्ये पक्ष्यांची अतिगर्दी टाळावी.

पावसाळ्यात उत्पादन टिकवण्यासाठी महत्त्वाचे उपाय

नियमित निरीक्षण, स्वच्छता, कोरडे वातावरण, संतुलित खाद्य, शुद्ध पाणी आणि वेळेवर लसीकरण या गोष्टींचे पालन केल्यास पावसाळ्यातही कुक्कुटपालन फायदेशीर राहू शकते. हवामानातील बदल लक्षात घेऊन व्यवस्थापनात वेळोवेळी सुधारणा करणे गरजेचे आहे.

पावसाळ्यातील वाढलेली आर्द्रता आणि सततचा पाऊस कुक्कुटपालनासाठी आव्हानात्मक असला तरी योग्य शेड व्यवस्थापन, स्वच्छता, खाद्य-पाणी व्यवस्थापन आणि रोगप्रतिबंधक उपाययोजना यामुळे नुकसान मोठ्या प्रमाणात टाळता येते. शेतकऱ्यांनी वेळेवर काळजी घेतल्यास कोंबड्यांचे आरोग्य चांगले राहते, मृत्यूदर कमी होतो आणि अंडी तसेच मांस उत्पादनात सातत्य राखता येते.