रानडुकरांपासून पिकांचे संरक्षण कसे कराल? जाणून घ्या सोपे उपाय

रानडुकरांचा शेतात होणारा उपद्रव अनेक शेतकऱ्यांसाठी मोठी समस्या ठरत आहे. रात्रीच्या वेळी रानडुकरांचे कळप शेतात घुसून उभ्या पिकांचे मोठे नुकसान करू शकतात. मात्र, रानडुकरांना इजा न पोहोचवता पिकांचे संरक्षण करण्यासाठी काही उपाय करता येतात.

रानडुकरांपासून पिकांचे संरक्षण करण्याचे उपाय

१. शेताभोवती चर खोदणे

शेताच्या चारही बाजूंनी साधारण २ फूट रुंद आणि १.५ फूट खोल चर खोदल्यास रानडुकरांना थेट शेतात प्रवेश करणे कठीण होऊ शकते. या चराचा उपयोग पाणी अडवण्यासाठी आणि जलसंधारणासाठीही करता येतो.

२. अंड्यांचे मिश्रण

रानडुकरांची घ्राणेंद्रियाची क्षमता चांगली असल्याने विशिष्ट वासांचा उपयोग प्रतिबंधासाठी केला जातो. पिकावर अंड्यांचे मिश्रण फवारल्याने त्याच्या वासामुळे रानडुकर शेताजवळ येणे टाळू शकतात. हा उपाय साधारण १० ते १२ दिवसांच्या अंतराने करण्याचा उल्लेख करण्यात आला आहे.

३. डुकरांच्या शेणाचा वापर

स्थानिक किंवा पाळलेल्या डुकरांच्या शेणाचा वापर पिकाच्या परिसरात केल्यास रानडुकरांना दुसऱ्या डुकरांचा अधिवास असल्याचा वास मिळू शकतो आणि ते त्या भागापासून दूर राहू शकतात.

४. केसांचा वापर

मानवी केस शेताच्या कडेला पसरून ठेवण्याचा उपायही सांगण्यात आला आहे. केसांचा वास आणि संपर्क रानडुकरांना अस्वस्थ करू शकतो, त्यामुळे ते परिसर टाळण्याची शक्यता असते.

५. रंगीत साड्यांचा वापर

शेताच्या परिसरात विविध रंगांच्या साड्या लावल्याने वाऱ्यामुळे होणारी हालचाल रानडुकरांना जाणवू शकते आणि ते शेतात प्रवेश करण्यास टाळाटाळ करू शकतात.

६. धुराचा वापर

पाळीव किंवा स्थानिक डुकरांच्या वाळलेल्या शेणाच्या गोवऱ्या मातीच्या भांड्यात जाळून संध्याकाळच्या वेळी धूर करण्याचा उपायही सांगण्यात आला आहे. वासामुळे रानडुकरांना परिसरात दुसऱ्या डुकरांचा अधिवास असल्याचा संकेत मिळू शकतो.

७. काटेरी पिकांची लागवड

मुख्य पिकाच्या आसपास करडई, एरंडी किंवा काटेरी झुडपांची ४ ते ५ ओळींमध्ये लागवड केल्यास संरक्षणात्मक अडथळा तयार होऊ शकतो. या पिकांमधून येणाऱ्या विशिष्ट वासामुळे रानडुकरांना मुख्य पिकापर्यंत पोहोचणे कठीण होऊ शकते.

८. कुंपणाचा वापर

रानडुकरांचा उपद्रव जास्त असलेल्या भागात विविध प्रकारच्या कुंपणांचा वापर करता येतो. तारांचे तीन पदरी कुंपण, साखळीचे कुंपण तसेच इतर मजबूत कुंपणांचा वापर करून पिकाचे संरक्षण करता येते.

९. सौरऊर्जेवरील कुंपण

सौरऊर्जेवर चालणारे विद्युत कुंपणही वन्यप्राण्यांपासून पिकांचे संरक्षण करण्यासाठी वापरले जाते. मात्र, अशा प्रणालीची रचना व स्थापना सुरक्षित पद्धतीने आणि लागू नियमांचे पालन करून करणे आवश्यक आहे.

शेतकऱ्यांनी काय लक्षात ठेवावे?

रानडुकरांमुळे पिकांचे नुकसान होत असले तरी त्यांना इजा पोहोचवणे किंवा मारणे टाळावे. पिकांचे संरक्षण करण्यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाय, योग्य कुंपण आणि सुरक्षित पद्धतींचा वापर करणे महत्त्वाचे आहे.

वरील माहिती यवतमाळ येथील कृषी विज्ञान केंद्रातील विषय विशेषज्ञ डॉ. प्रमोद मगर यांनी दिलेल्या माहितीनुसार आहे. कोणताही उपाय मोठ्या क्षेत्रावर करण्यापूर्वी स्थानिक कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल.