दुबार पेरणी करायची की नाही? नुकसान झालेल्या पिकात योग्य निर्णय कसा घ्यावा? जाणून घ्या तज्ज्ञांचा सल्ला

खरीप हंगामात पेरणीनंतर अनेक भागांत अतिवृष्टी, पाणी साचणे, उगवण न होणे किंवा सततच्या पावसामुळे पिकांचे नुकसान होते. अशा परिस्थितीत अनेक शेतकऱ्यांसमोर एकच प्रश्न उभा राहतो – दुबार पेरणी (Re-sowing) करावी का?

घाईघाईने दुबार पेरणी करण्याऐवजी शेताची स्थिती, उगवण, हवामानाचा अंदाज आणि खर्चाचा विचार करून निर्णय घेणे आवश्यक आहे. योग्य वेळी घेतलेला निर्णय उत्पादन आणि आर्थिक नुकसान दोन्ही कमी करू शकतो.

दुबार पेरणीची गरज कधी भासते?

पेरणीनंतर खालील परिस्थिती निर्माण झाल्यास दुबार पेरणीचा विचार केला जाऊ शकतो.

• बियाण्यांची उगवण अत्यंत कमी झाल्यास
• सतत पाऊस पडून बियाणे कुजल्यास
• शेतात दीर्घकाळ पाणी साचल्यामुळे रोपे नष्ट झाल्यास
• कीड किंवा रोगामुळे सुरुवातीच्या अवस्थेत मोठे नुकसान झाल्यास
• रोपांची संख्या खूपच कमी असल्यास

मात्र प्रत्येक वेळी दुबार पेरणी करणे फायदेशीर ठरेलच असे नाही. प्रथम शेताची प्रत्यक्ष पाहणी करून उरलेल्या रोपांची संख्या आणि त्यांची वाढ तपासणे महत्त्वाचे आहे.

निर्णय घेण्यापूर्वी कोणत्या गोष्टी तपासाव्यात?

दुबार पेरणी करण्यापूर्वी खालील बाबींचा विचार करणे आवश्यक आहे.

उगवण किती झाली आहे?

जर शेतात पुरेशी आणि समान उगवण झाली असेल तर दुबार पेरणीची गरज नसू शकते. अनेक पिके कमी रोपसंख्येतही योग्य व्यवस्थापन केल्यास चांगले उत्पादन देऊ शकतात.

नुकसानाचे कारण शोधा

नुकसान पावसामुळे झाले आहे की बियाण्याच्या गुणवत्तेमुळे, कीड-रोगामुळे किंवा जमिनीतील इतर समस्यांमुळे हे ओळखणे आवश्यक आहे. कारण न समजता पुन्हा पेरणी केल्यास तेच नुकसान पुन्हा होऊ शकते.

हवामानाचा अंदाज पाहा

दुबार पेरणीपूर्वी पुढील काही दिवसांचा पावसाचा अंदाज तपासणे आवश्यक आहे. पुन्हा अतिवृष्टीची शक्यता असल्यास थोडा वेळ थांबणे अधिक योग्य ठरू शकते.

दुबार पेरणी करताना घ्यावयाची काळजी

• प्रमाणित आणि उगवणक्षम बियाण्यांचा वापर करा.
• आवश्यक असल्यास बीजप्रक्रिया करूनच पेरणी करा.
• शेतातील अतिरिक्त पाण्याचा योग्य निचरा करा.
• जमिनीमध्ये पुरेसा ओलावा असल्याची खात्री करा.
• उशिरा पेरणी असल्यास स्थानिक शिफारशीनुसार योग्य वाण निवडा.
• खत आणि पाणी व्यवस्थापन नव्याने नियोजन करा.
•  

आर्थिक गणितही महत्त्वाचे

दुबार पेरणी म्हणजे अतिरिक्त बियाणे, मजुरी, मशागत आणि इतर खर्च. त्यामुळे अपेक्षित उत्पादन आणि होणारा खर्च यांचा विचार करूनच निर्णय घ्यावा. काही वेळा उरलेले पीक टिकवून योग्य व्यवस्थापन करणे हे दुबार पेरणीपेक्षा अधिक फायदेशीर ठरू शकते.