संत्रा पिकावर डिंक्या, पायकुज आणि मुळकुज रोगाचा प्रादुर्भाव? जाणून घ्या लक्षणे आणि व्यवस्थापन

संत्रा बागेत डिंक्या, पायकुज आणि मुळकुज या रोगांचा प्रादुर्भाव झाल्यास झाडाच्या वाढीवर आणि उत्पादनावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे रोगाची सुरुवातीची लक्षणे ओळखून वेळीच योग्य व्यवस्थापन करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

कृषी विज्ञान केंद्र, करडा, वाशिम येथील कीटकशास्त्रज्ञ राजेश डवरे यांनी संत्रा पिकातील या रोगांच्या व्यवस्थापनासाठी विविध उपाययोजना सुचवल्या आहेत.

संत्र्यावरील डिंक्या रोगाची लक्षणे

संत्रा झाडाच्या खोडातून किंवा फांद्यांमधून डिंकासारखा चिकट पदार्थ बाहेर येणे हे डिंक्या रोगाचे प्रमुख लक्षण आहे. रोगाचा प्रादुर्भाव वाढल्यास झाडाच्या सालीवर भेगा पडू शकतात आणि झाडाची वाढ तसेच उत्पादनक्षमता कमी होऊ शकते.

डिंक्या रोगाचा प्रादुर्भाव विशेषतः झाडाच्या खोडाजवळील भागात आणि ओलावा जास्त असलेल्या परिस्थितीत दिसून येऊ शकतो.

डिंक्या रोगाच्या व्यवस्थापनासाठी उपाय

१. योग्य पाणी व्यवस्थापन करा

संत्रा बागेत सतत जास्त ओलावा राहणार नाही याची काळजी घ्यावी. ठिबक सिंचन किंवा उपलब्ध पाणी व्यवस्थापन पद्धतीचा योग्य वापर करून झाडाला आवश्यक तेवढेच पाणी द्यावे.

२. पावसाचे पाणी साचू देऊ नका

पावसाळ्यात बागेत पाणी साचणार नाही यासाठी योग्य निचऱ्याची व्यवस्था करावी. अतिरिक्त पाणी शेताबाहेर काढण्याची व्यवस्था करावी.

३. रोगग्रस्त भागाची स्वच्छता

झाडाच्या खोडावर किंवा फांद्यांवर रोगग्रस्त भाग दिसल्यास तो भाग काळजीपूर्वक काढून स्वच्छ करावा. निर्जंतुकीकरण केल्यानंतर योग्य संरक्षणात्मक मलमाचा वापर करावा.

PDF मध्ये रोगग्रस्त भाग स्वच्छ करून पोटॅशियम परमॅंगनेटच्या द्रावणाने निर्जंतुकीकरण करण्याचा आणि त्यानंतर १:१:१० प्रमाणातील बोर्डो पेस्ट लावण्याचा उल्लेख आहे.

बुरशीनाशकांचा वापर

PDF मध्ये Cymoxanil 8% + Mancozeb 64% या मिश्र बुरशीनाशकाचा वापर करण्याचा उल्लेख आहे. त्यासाठी २५ ग्रॅम बुरशीनाशक + ५० मिली जवस तेल + १० लिटर पाणी या प्रमाणाचा उल्लेख करण्यात आला आहे. हे द्रावण झाडाच्या परिघात मिसळणे किंवा आळवणी करणे याबाबत शिफारस दिली आहे.

महत्त्वाचे: कोणतेही बुरशीनाशक वापरण्यापूर्वी रोगाचे योग्य निदान करून तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा आणि संबंधित उत्पादनाच्या लेबलवरील शिफारशी तपासाव्यात.

बोर्डो पेस्टचा वापर

संत्रा बागेतील डिंक्या रोगाच्या व्यवस्थापनासाठी PDF मध्ये १:१:१० प्रमाणातील बोर्डो पेस्ट वापरण्याचा उल्लेख आहे. पावसाळ्यापूर्वी मे महिन्यात आणि पावसाळ्यानंतर ऑक्टोबर महिन्यात झाडाच्या बुंध्यावर बोर्डो पेस्ट लावण्याची शिफारस दिली आहे.

ट्रायकोडर्माचा वापर

रोग व्यवस्थापनासाठी PDF मध्ये Trichoderma harzianum, Trichoderma asperellum आणि Pseudomonas fluorescens यांच्या वापराचा उल्लेख करण्यात आला आहे.

PDF नुसार या जैविक घटकांचा प्रत्येकी १०० ग्रॅम प्रति झाड वापर करून ते शेणखतात मिसळून झाडाच्या परिघात जमिनीत देण्याची शिफारस आहे.

पायकुज आणि मुळकुज रोगाची लक्षणे

संत्रा झाडाच्या मुळांना रोगाचा प्रादुर्भाव झाल्यास झाडाच्या वाढीवर परिणाम होतो. मुळांची कुज सुरू झाल्यानंतर झाडाची पाने पिवळी पडू शकतात.

PDF मधील माहितीनुसार, पायकुज व मुळकुज रोगाचा प्रादुर्भाव झाल्यास मुळे कुजणे, झाडाची पाने पिवळी पडणे, फळे गळणे आणि फांद्या वाळणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. मोठ्या मुळ्यांचे प्रमाण जास्त प्रमाणात कुजल्यास झाड वाळण्याची शक्यता असते.

पायकुज व मुळकुज व्यवस्थापन

पायकुज आणि मुळकुज रोगाच्या व्यवस्थापनासाठी प्रादुर्भाव झालेल्या झाडाच्या परिसरातील माती आणि मुळांच्या स्थितीकडे विशेष लक्ष द्यावे.

PDF मध्ये रोग व्यवस्थापनासाठी झाडाच्या परिघात आवश्यकतेनुसार आळवणी करण्यास तसेच झाडाभोवती वाफे करण्याचा उल्लेख आहे.

शेतकऱ्यांनी कोणती काळजी घ्यावी?

संत्रा बागेत डिंक्या, पायकुज किंवा मुळकुज रोगाची लक्षणे दिसताच स्वतःहून कोणतेही रसायन वापरण्याऐवजी प्रथम योग्य निदान करून घ्यावे.

• बागेत अतिरिक्त पाणी साचू देऊ नये.
• पाण्याचा योग्य निचरा ठेवावा.
• रोगग्रस्त भागाची स्वच्छता करावी.
• आवश्यकतेनुसार जैविक घटकांचा वापर करावा.
• रसायनांचा वापर करताना लेबल क्लेम व शिफारशी तपासाव्यात.
• अनेक रसायने एकत्र मिसळण्याचे टाळावे.
• शिफारशीत प्रमाणाचे पालन करावे.
• फवारणी किंवा रसायनांचा वापर करताना सुरक्षित कीडनाशक वापर तंत्राचा अवलंब करावा.

निष्कर्ष

संत्रा बागेत डिंक्या, पायकुज आणि मुळकुज रोगांकडे दुर्लक्ष केल्यास झाडाची वाढ, पाने आणि फळधारणा यावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे रोगाची सुरुवातीची लक्षणे ओळखणे, पाणी व्यवस्थापन सुधारणे, रोगग्रस्त भागाची योग्य स्वच्छता करणे आणि तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली एकात्मिक पद्धतीने रोग व्यवस्थापन करणे महत्त्वाचे आहे.

टीप: PDF मधील उपाययोजना वापरण्यापूर्वी स्थानिक तज्ज्ञांचा प्रत्यक्ष सल्ला घ्यावा. कोणतेही कीटकनाशक, बुरशीनाशक किंवा अन्य निविष्ठा वापरण्यापूर्वी त्यावरील लेबल क्लेम व शिफारशींची खात्री करून त्यानुसारच वापर करावा.

तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन

ही माहिती राजेश डवरे, कीटकशास्त्रज्ञ, कृषी विज्ञान केंद्र, करडा, वाशिम यांच्या PDF मधील मार्गदर्शनावर आधारित आहे.