संत्रा पिकाची पाने पिवळी पडत आहेत? जाणून घ्या संभाव्य कारणे आणि उपाययोजना

संत्रा बागेत पाने पिवळी पडणे ही अनेक शेतकऱ्यांची महत्त्वाची समस्या आहे. मात्र पाने पिवळी पडण्यामागे एकच कारण नसून शेंडे मर, फायटोप्थोरा, पाय कुज व मुळकुज, अन्नद्रव्यांची कमतरता तसेच बहर व्यवस्थापनातील चुका यांसारखी विविध कारणे असू शकतात.

त्यामुळे संत्रा बागेत पाने पिवळी पडल्यास प्रथम नेमके कारण ओळखणे आणि त्यानुसार व्यवस्थापन करणे महत्त्वाचे आहे.

संत्रा पिकाची पाने पिवळी पडण्याची प्रमुख कारणे

१. शेंडे मर रोग

काही संत्रा बागांमध्ये कोवळ्या तसेच पक्व हिरव्या फांद्या शेंड्याकडून खाली वाळत येतात. त्यामुळे त्या फांद्यांवरील पाने पिवळी पडून गळतात.

फांदीचा शेंड्याकडून खाली वाळत आलेला भाग पांढुरका दिसतो आणि त्यावर सूक्ष्म काळ्या गोल ठिपक्यांसारख्या रचना दिसू शकतात. अशी लक्षणे आढळल्यास शेंडे मर रोगाची शक्यता असू शकते.

२. फायटोप्थोरा रोग

संत्र्याच्या झाडाचा तजेलपणा कमी होणे किंवा झाडाची एखादी फांदी अथवा झाडाचा एक भाग पिवळा पडणे अशी लक्षणे दिसल्यास फायटोप्थोरा बुरशीचा जमिनीतून प्रादुर्भाव झाला आहे का, याचे निदान करून घेणे आवश्यक आहे.

३. पाय कुज आणि मुळकुज

जुन्या संत्रा बागेत त्याच जागेवर जमिनीचे निर्जंतुकीकरण न करता पुन्हा लागवड केल्यास किंवा झाडाचा कलमजोडीचा भाग जमिनीजवळ किंवा जमिनीत गाडला गेल्यास पाय कुज व मुळकुज रोगाचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो.

या रोगामध्ये तंतुमय मुळ्यांपासून मुख्य मुळाकडे कुजण्यास सुरुवात होते. पुढे मुळाची साल कुजून आतील भागही बुरशीच्या प्रादुर्भावामुळे कुजू शकतो.

रोगग्रस्त झाडाची पाने प्रथम मलूल होतात, मुख्य शिरा पिवळ्या पडतात आणि नंतर संपूर्ण पाने पिवळी पडून गळतात. प्रादुर्भाव वाढल्यास संपूर्ण झाड पर्णहीन होऊन वाळू शकते.

४. चुनखडीमुळे अन्नद्रव्यांची कमतरता

ज्या संत्रा बागेतील जमिनीत चुनखडीचे प्रमाण १० टक्क्यांपेक्षा जास्त आहे, अशा जमिनीत स्फुरद, पोटॅश, झिंक आणि मॅग्नेशियम या अन्नद्रव्यांची उपलब्धता कमी होऊ शकते.

यामुळे अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेमुळे संत्र्याची पाने पिवळी पडण्याची शक्यता असते.

५. बहर व्यवस्थापनातील अडचणी

ज्या बागेत काही कारणास्तव मृग बहार फुटला नाही आणि पुन्हा आंबिया बहारासाठी ताण दिला जातो, अशा वेळी ताणाच्या काळात अन्नद्रव्यांचे योग्य नियोजन न झाल्यास पाने पिवळी पडू शकतात. अशा परिस्थितीत पानगळही वाढण्याची शक्यता असते.

संत्रा बागेतील पाने पिवळी पडल्यास काय करावे?

१. अतिरिक्त ताण देणे टाळा

पाने पिवळी पडलेल्या संत्रा बागेला अनावश्यक किंवा अतिरिक्त ताण देणे टाळावे.

२. माती परीक्षणावर आधारित खत व्यवस्थापन करा

माती परीक्षणाच्या आधारावर आणि झाडाचे वय लक्षात घेऊन शिफारशीनुसार अन्नद्रव्य व्यवस्थापन करावे.

PDF मधील माहितीनुसार, १० वर्षे किंवा त्यापेक्षा अधिक वयाच्या झाडासाठी साधारणपणे:

• १ किलो अमोनियम सल्फेट
• १ किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट
• ५०० ग्रॅम म्युरेट ऑफ पोटॅश

झाडाच्या परिघात द्यावे. झाडाचे वय १० वर्षांपेक्षा कमी असल्यास खताची मात्रा अर्धी करावी.

३. सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा वापर

माती परीक्षणाच्या आधारे सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता आढळल्यास:

• झिंक सल्फेट – २०० ग्रॅम प्रति झाड
• लोह सल्फेट – २०० ग्रॅम प्रति झाड
• बोरॉन – १०० ग्रॅम प्रति झाड

हे शेणखतात मिसळून जमिनीत द्यावे.

गरजेनुसार झिंक, लोह आणि बोरॉन असलेले चिलेटेड सूक्ष्म अन्नद्रव्य मिश्रण २० ग्रॅम प्रति १० लिटर पाणी या प्रमाणात घेऊन, माती परीक्षणाच्या आधारे कमतरता असल्यास फवारणी करावी.

शेंडे मर रोगासाठी उपाय

संत्रा झाडावर शेंडे मर रोगाची लक्षणे दिसल्यास रोगग्रस्त आणि वाळलेल्या फांद्या पावसाळ्यापूर्वी काढून जाळाव्यात.

त्यानंतर पानांवरील ठिपके व रोगाच्या व्यवस्थापनासाठी PDF मध्ये नमूद केलेल्या प्रमाणानुसार कॉपर ऑक्सिक्लोराईड २५ ग्रॅम प्रति १० लिटर पाणी या प्रमाणात घेऊन आवश्यकतेनुसार १२ ते २० दिवसांच्या अंतराने दोन फवारण्या करण्याची शिफारस दिली आहे.

फायटोप्थोरा, पाय कुज व मुळकुज नियंत्रण

संत्र्यावरील फायटोप्थोरा म्हणजेच पायकुज, मुळकुज आणि डिंक्या रोगाच्या प्रतिबंधासाठी ठिबक सिंचन किंवा डबल रिंग पद्धतीने पाणी व्यवस्थापन करावे.

रोगग्रस्त झाडाच्या सालीतून डिंक्या बाहेर येताना दिसल्यास धारदार व निर्जंतुक पटाशी किंवा चाकूने रोगग्रस्त साल काढून टाकावी. रोगट भाग १ टक्के पोटॅशियम परमॅंगनेटच्या द्रावणाने निर्जंतुक करून त्यावर १:१:१० या प्रमाणातील बोर्डो पेस्ट लावावी.

PDF मध्ये झाडाच्या परिघात Cymoxanil 8% + Mancozeb 64% हे मिश्र बुरशीनाशक २५ ग्रॅम + ५० मिली जवस तेल + १० लिटर पाणी या प्रमाणात घेण्याचा उल्लेख आहे.

तसेच वर्षातून दोन वेळा, पावसाळ्यापूर्वी मे महिन्यात आणि पावसाळ्यानंतर ऑक्टोबरमध्ये, १:१:१० या प्रमाणात १ टक्का बोर्डो पेस्ट तयार करून झाडाच्या बुंध्यावर जमिनीपासून एक मीटर उंचीपर्यंत लावण्याची शिफारस दिली आहे.

ट्रायकोडर्माचा वापर

डिंक्या, पायकुज किंवा मुळकुज रोगाची लक्षणे दिसून आल्यास PDF नुसार ट्रायकोडर्मा हरझियानम + ट्रायकोडर्मा अॅस्परेलम + स्यूडोमोनास फ्लोरेन्स प्रत्येकी १०० ग्रॅम प्रति झाड, १ किलो शेणखतात मिसळून झाडाच्या परिघात जमिनीत मिसळून देण्याची शिफारस करण्यात आली आहे.

बहर व्यवस्थापनही तितकेच महत्त्वाचे

संत्रा बागेतील बहराचे व्यवस्थापन शास्त्रोक्त शिफारशींनुसार आणि तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली करावे. बहरासाठी ताण देताना अन्नद्रव्य आणि पाणी व्यवस्थापनाचे योग्य नियोजन करणे आवश्यक आहे.

शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाची सूचना

संत्र्याची पाने पिवळी पडली म्हणून लगेच खत किंवा बुरशीनाशकांचा वापर करू नये. प्रथम नेमके कारण ओळखणे आणि योग्य निदान करणे महत्त्वाचे आहे.

वरील उपाययोजना गरजेनुसार वापराव्यात. सर्व रसायनांचा वापर लेबल क्लेम व शिफारशीनुसार करावा. आवश्यकतेनुसार तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊन संत्रा बागेचे शास्त्रोक्त पद्धतीने नियोजन व व्यवस्थापन करावे.