पेरणीपूर्वी बियाण्याची उगवण क्षमता तपासणे का महत्त्वाचे? जाणून घ्या सोपी पद्धत

खरीप हंगाम जवळ आला की शेतकरी पेरणीच्या तयारीला सुरुवात करतात. योग्य बियाण्याची निवड ही भरघोस उत्पादनासाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. अनेक शेतकरी घरातील साठवलेले किंवा बाजारातून खरेदी केलेले बियाणे वापरतात. मात्र हे बियाणे पेरणीसाठी योग्य आहे का, त्याची उगवण क्षमता किती आहे, हे तपासणे अत्यंत आवश्यक असते. कारण कमी उगवण क्षमता असलेल्या बियाण्यामुळे उत्पादनावर मोठा परिणाम होऊ शकतो.

उगवण क्षमता म्हणजे काय?

बियाणे पेरल्यानंतर त्यापासून निरोगी रोप तयार होण्याची क्षमता म्हणजे उगवण क्षमता होय. जर बियाण्याची उगवण क्षमता चांगली असेल तर शेतात रोपांची संख्या योग्य प्रमाणात राहते आणि पीक जोमदार वाढते. कमी उगवण झाल्यास पुन्हा पेरणी करावी लागू शकते, ज्यामुळे वेळ आणि खर्च दोन्ही वाढतात.

तज्ज्ञांच्या मते, पेरणीपूर्वी बियाण्याची उगवण चाचणी केल्यास शेतकऱ्यांना बियाण्याची गुणवत्ता समजते आणि त्यानुसार बियाण्याचे प्रमाण निश्चित करता येते.

घरच्या घरी उगवण चाचणी कशी करावी?

शेतकरी अगदी सोप्या पद्धतीने घरच्या घरी बियाण्याची उगवण चाचणी करू शकतात. यासाठी जास्त खर्च किंवा विशेष उपकरणांची गरज नसते.

उगवण चाचणीची सोपी पद्धत

1. सर्वप्रथम बियाण्याचे १०० दाणे निवडावेत.
2. एक स्वच्छ कापड किंवा पेपर ओलसर करून त्यावर हे बियाणे ठेवावेत.
3. त्यावर पुन्हा ओलसर कापड झाकून सावलीत ठेवावे.
4. आवश्यकतेनुसार हलके पाणी शिंपडून ओलावा कायम ठेवावा.
5. काही दिवसांनी किती बियाण्यांना अंकुर फुटले हे मोजावे.

जर १०० पैकी ८० ते ८५ बियाण्यांना चांगले अंकुर आले, तर ते बियाणे पेरणीसाठी योग्य मानले जाते. उगवण क्षमता कमी असल्यास पेरणीदर वाढवावी किंवा नवीन बियाण्याचा वापर करावा.

उगवण क्षमता कमी होण्याची कारणे

बियाणे योग्य प्रकारे साठवले नाही तर त्याची उगवण क्षमता कमी होऊ शकते. जास्त आर्द्रता, उष्ण तापमान किंवा कीड यामुळे बियाण्याची गुणवत्ता खराब होते. जुने बियाणे वापरताना विशेष काळजी घेणे आवश्यक असते.

तसेच बाजारातून बियाणे खरेदी करताना प्रमाणित आणि विश्वासार्ह कंपनीचे बियाणे घेणे महत्त्वाचे आहे. पॅकेटवरील उत्पादन तारीख, उगवण टक्केवारी आणि वैधता कालावधी तपासणे गरजेचे आहे.

चांगल्या बियाण्याचे फायदे

• उगवण चांगली होते
• रोपांची संख्या योग्य राहते
• पीक एकसारखे वाढते
• रोग आणि किडींचा प्रादुर्भाव कमी होतो
• उत्पादनात वाढ होते
• पुन्हा पेरणीचा खर्च वाचतो

योग्य बियाण्यामुळे शेतकऱ्यांचा खर्च कमी होतो आणि नफा वाढण्यास मदत होते.

पेरणीपूर्वी बीजप्रक्रियाही महत्त्वाची

उगवण चाचणीसोबतच बीजप्रक्रिया करणेही तितकेच आवश्यक आहे. बीजप्रक्रियेमुळे बियाण्याचे रोगांपासून संरक्षण होते आणि सुरुवातीच्या अवस्थेत रोपांची वाढ चांगली होते. त्यामुळे कृषी तज्ज्ञ पेरणीपूर्वी उगवण चाचणी आणि बीजप्रक्रिया दोन्ही करण्याचा सल्ला देतात.

शेतीतील यशाची सुरुवात चांगल्या बियाण्यापासून होते. त्यामुळे पेरणीपूर्वी बियाण्याची उगवण क्षमता तपासणे ही अत्यंत महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. घरच्या घरी सोप्या पद्धतीने ही चाचणी करून शेतकरी योग्य निर्णय घेऊ शकतात. यामुळे उत्पादन वाढण्यास मदत होऊन आर्थिक नुकसान टाळता येते