मातीचा नमुना घेताना या चुका टाळा! योग्य मृदा परीक्षणामुळेच वाढेल उत्पादन

शेतीतील उत्पादन वाढवण्यासाठी आणि जमिनीची सुपीकता टिकवून ठेवण्यासाठी मृदा परीक्षण अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. मात्र अनेक शेतकरी मातीचा नमुना घेताना काही सामान्य चुका करतात. चुकीच्या ठिकाणची माती घेतल्यास मृदा परीक्षणाचा अहवाल अचूक येत नाही आणि त्याचा थेट परिणाम खत व्यवस्थापन व उत्पादनावर होतो.

नाशिक जिल्हा मृद सर्वेक्षण व मृद चाचणी प्रयोगशाळेने शेतकऱ्यांना मातीचा नमुना घेताना कोणत्या चुका टाळाव्यात याबाबत महत्त्वाचे मार्गदर्शन केले आहे.

मातीचा नमुना योग्य का असावा?

मातीचा नमुना हा संपूर्ण शेताचे प्रतिनिधित्व करणारा असावा लागतो. जर चुकीच्या जागेची माती घेतली तर मातीतील पोषक घटक, सेंद्रिय कर्ब, pH आणि इतर घटकांचे प्रमाण चुकीचे दिसू शकते.

यामुळे:

• खतांचा अयोग्य वापर होतो
• उत्पादन कमी होऊ शकते
• शेतीचा खर्च वाढतो
• जमिनीची सुपीकता घटते

म्हणूनच मातीचा नमुना घेताना योग्य पद्धत पाळणे आवश्यक आहे.

कोणकोणत्या ठिकाणची माती घेऊ नये?

1) शेताच्या बांधाजवळील माती टाळा

बांधाजवळील मातीमध्ये सेंद्रिय घटक आणि पोषक तत्वांचे प्रमाण वेगळे असते. त्यामुळे अशा मातीचा नमुना घेतल्यास अहवाल चुकीचा येऊ शकतो.

2) रस्त्यालगतची माती घेऊ नका

वाहनांची धूळ, धूर आणि प्रदूषणामुळे रस्त्यालगतची माती दूषित होऊ शकते. त्यामुळे पोषक तत्वांचे प्रमाण चुकीचे दिसू शकते.

3) झाडाखालील माती टाळावी

झाडाखाली पानांचा कचरा आणि सेंद्रिय पदार्थ अधिक प्रमाणात असतात. त्यामुळे मातीतील सेंद्रिय कर्ब जास्त दिसू शकतो आणि खत व्यवस्थापन चुकीचे ठरू शकते.

4) खत किंवा शेणखत टाकलेल्या जागेची माती घेऊ नका

ज्या ठिकाणी खत किंवा शेणखत टाकलेले असेल त्या ठिकाणच्या मातीमध्ये नायट्रोजन, फॉस्फरस आणि पालाश यांचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे परीक्षणाचा अहवाल दिशाभूल करणारा ठरू शकतो.

5) शेताच्या कोपऱ्यातील माती घेणे टाळा

कोपऱ्यातील मातीचा पोत आणि सुपीकता वेगळी असू शकते. त्यामुळे ती संपूर्ण शेताचे प्रतिनिधित्व करत नाही.

6) पाणी साचलेल्या भागातील माती घेऊ नये

ज्या ठिकाणी सतत पाणी साचते त्या भागातील मातीचे pH आणि क्षारांचे प्रमाण बदललेले असते. त्यामुळे चुकीचा अहवाल मिळू शकतो.

7) कचरा किंवा कंपोस्ट टाकलेल्या जागेची माती टाळा

अशा ठिकाणी सेंद्रिय पदार्थ आणि पोषक तत्वे जास्त असतात. त्यामुळे मातीतील वास्तविक स्थिती समजत नाही.

8) कीटकनाशक फवारणी झालेल्या भागातील माती घेऊ नका

रासायनिक अवशेषांमुळे माती परीक्षणावर परिणाम होऊ शकतो आणि खत व्यवस्थापन चुकीचे होऊ शकते.

योग्य मातीचा नमुना कसा घ्यावा?

तज्ज्ञांच्या मते, योग्य नमुना घेण्यासाठी पुढील पद्धत वापरावी:

• शेतामध्ये वेगवेगळ्या १० ते २० ठिकाणांहून माती घ्यावी
• १५ ते २० सेंटीमीटर खोलीपर्यंत माती काढावी
• गवत, दगड, पाने आणि कचरा काढून टाकावा
• सर्व माती एकत्र करून नीट मिसळावी
• त्यातून साधारण अर्धा किलो माती वेगळी घ्यावी
• स्वच्छ प्लास्टिक पिशवीत भरून लेबल लावावे
•  

मृदा परीक्षणाचे फायदे

योग्य मृदा परीक्षणामुळे शेतकऱ्यांना पुढील फायदे मिळतात:

• संतुलित खतांचा वापर करता येतो
• शेतीचा खर्च कमी होतो
• उत्पादनात वाढ होते
• जमिनीची सुपीकता टिकून राहते
• पिकांची गुणवत्ता सुधारते

मातीचा नमुना घेताना केलेल्या छोट्या चुका शेतीच्या उत्पादनावर मोठा परिणाम करू शकतात. त्यामुळे योग्य पद्धतीने मातीचा नमुना घेणे आणि मृदा परीक्षण करणे प्रत्येक शेतकऱ्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. योग्य नमुना, योग्य विश्लेषण आणि संतुलित खत व्यवस्थापन यामुळे उत्पादन वाढून शेतकऱ्यांचा नफा निश्चितच वाढू शकतो.