सोयाबीन पिकासाठी ICAR-NSRIचा साप्ताहिक कृषी सल्ला; काढणी, कीड-रोग व्यवस्थापनाबाबत महत्त्वाच्या सूचना

14 ते 20 सप्टेंबर 2026 या कालावधीसाठी ICAR–राष्ट्रीय सोयाबीन अनुसंधान संस्थान, इंदौर यांनी सोयाबीन उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी साप्ताहिक कृषी सल्ला जारी केला आहे. सध्या सोयाबीनच्या लवकर पक्व होणाऱ्या वाणांमध्ये पीक परिपक्वतेकडे, तर मध्यम व उशिरा पक्व होणाऱ्या वाणांमध्ये दाणे भरण्याची अवस्था सुरू आहे. त्यामुळे या काळात योग्य निरीक्षण, वेळेवर काढणी आणि गरजेनुसार कीड-रोग नियंत्रण करणे महत्त्वाचे आहे.

बीजोत्पादनाच्या शेतात नियमित निरीक्षण करा

बीजोत्पादनासाठी घेतलेल्या सोयाबीन पिकात बियाण्याची गुणवत्ता खराब करणाऱ्या किडींचे नियमित निरीक्षण करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

स्टिंक बग, अल्मंड मॉथ आणि पल्स बीटल यांसारख्या किडींचा प्रादुर्भाव आढळल्यास शिफारशीनुसार कीटकनाशकांचा वापर करावा. ICAR-NSRIच्या सल्ल्यानुसार आवश्यकतेनुसार प्रोफेनोफॉस @ 1.0 लिटर/हेक्टर किंवा तक्त्यातील शिफारस केलेल्या अन्य कीटकनाशकाचा वापर करता येतो.

90 टक्के शेंगा पिवळ्या झाल्यावर लवकर पक्व वाणांची काढणी

लवकर पक्व होणाऱ्या सोयाबीन वाणांमध्ये सुमारे 90 टक्के शेंगांचा रंग पिवळा झाल्यावर काढणी सुरू करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

योग्य वेळी काढणी केल्यामुळे उशिरा काढणीमुळे होणारे नुकसान कमी करता येते तसेच बियाण्याची उगवण क्षमता टिकवून ठेवण्यास मदत होते.

सततच्या पावसामुळे बियाण्याच्या गुणवत्तेवर परिणाम

दाणे भरणे आणि परिपक्वतेच्या काळात सतत पाऊस झाल्यास सोयाबीन बियाण्याच्या गुणवत्तेवर परिणाम होऊ शकतो. अशा परिस्थितीत शेंगांमध्येच बियाणे उगवण्याची (Pre-harvest sprouting) शक्यता वाढते.

त्यामुळे पीक योग्य परिपक्वतेच्या अवस्थेत पोहोचल्यावर हवामान आणि पिकाची स्थिती लक्षात घेऊन वेळेत काढणी करणे महत्त्वाचे आहे.

फळीत छेदक किडीवर लक्ष ठेवा

दाणे भरण्याच्या अवस्थेत सोयाबीनच्या शेंगांवर फळीत छेदक अळी, विशेषतः Helicoverpa armigera, नुकसान करू शकते.

किडीचा प्रादुर्भाव आढळल्यास इंडोक्साकार्ब 15.80% EC @ 333 मिली/हेक्टर किंवा तक्त्यात नमूद केलेल्या शिफारस केलेल्या पर्यायी कीटकनाशकांचा निर्धारित मात्रेत वापर करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

तंबाखूच्या अळीचे नियमित निरीक्षण करा

Spodoptera litura अर्थात तंबाखूची अळी आढळत असल्यास शेताचे नियमित निरीक्षण करावे. किडीची प्रत्यक्ष स्थिती आणि प्रादुर्भावाची पातळी लक्षात घेऊन तक्त्यातील शिफारस केलेल्या कीटकनाशकांपैकी योग्य पर्यायाचा वापर करावा.

अनावश्यक किंवा केवळ कॅलेंडरनुसार कीटकनाशकांची फवारणी टाळण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

रायझोक्टोनिया एरियल ब्लाइट रोगावर वेळीच नियंत्रण

सोयाबीनमध्ये रायझोक्टोनिया एरियल ब्लाइट रोगाची सुरुवातीची लक्षणे दिसल्यास तातडीने शिफारस केलेल्या बुरशीनाशकांचा वापर करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

ICAR-NSRIच्या सल्ल्यानुसार खालीलपैकी एका पर्यायाचा वापर करता येतो:

• फ्लुक्सापायरोक्साड 167 g/L + पायराक्लोस्ट्रोबिन 333 g/L SC @ 300 मिली/हेक्टर
• पायराक्लोस्ट्रोबिन 133 g/L + इपॉक्सिकोनाझोल 50 g/L SE @ 750 मिली/हेक्टर

फवारणीपूर्वी पिकाची स्थिती तपासा

ICAR-NSRIने सोयाबीनमधील विविध किडींसाठी केंद्रीय कीटकनाशक मंडळाने 31 मार्च 2026 पर्यंत मंजूर केलेल्या कीटकनाशकांची यादी दिली आहे. या यादीमध्ये फळीत छेदक, तंबाखूची अळी, सेमीलूपर, पांढरी माशी, तना माशी, चक्र भृंग यांसह विविध किडींसाठी शिफारसी दिल्या आहेत.

उदाहरणार्थ, तक्त्यात इंडोक्साकार्ब 15.8 EC @ 333 मिली/हेक्टर तंबाखू/चण्याची अळी, सेमीलूपर आणि तना माशी यांसाठी नमूद आहे. तसेच प्रोफेनोफॉस 50 EC @ 1 लिटर/हेक्टर हिरवी सेमीलूपर अळी व चक्र भृंगासाठी दिलेला आहे.

शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा संदेश

सध्या सोयाबीन पीक दाणे भरणे आणि परिपक्वतेच्या महत्त्वाच्या टप्प्यावर आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी नियमित पिकाची पाहणी करावी, लवकर पक्व होणाऱ्या वाणांची योग्य वेळी काढणी करावी आणि कीड किंवा रोगाचा प्रादुर्भाव आढळल्यासच संबंधित शिफारशीप्रमाणे नियंत्रण उपाय करावेत.

टीप: कीटकनाशके किंवा बुरशीनाशके वापरण्यापूर्वी उत्पादनाच्या लेबलवरील सूचना, स्थानिक कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला आणि अधिकृत शिफारशी तपासणे आवश्यक आहे.