कमी पावसात उसाची मोठी बांधणी कशी करावी? जमिनीतील ओलावा टिकवण्यासाठी महत्त्वाच्या टिप्स

महाराष्ट्रातील काही भागांत पावसाचे प्रमाण कमी आणि अनियमित राहिल्याने ऊस पिकावर पाण्याचा ताण निर्माण होऊ शकतो. विशेषतः आडसाली उसामध्ये जमिनीतील ओलावा कमी झाल्यास वाढ मंदावणे, फुटव्यांची संख्या कमी होणे तसेच कांड्यांची लांबी आणि जाडी यावर परिणाम होण्याची शक्यता असते. अशा परिस्थितीत योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने उसाची मोठी बांधणी (Earthing Up) करणे महत्त्वाचे ठरते.

मोठी बांधणी का महत्त्वाची?

उसाच्या बुडाशी मातीची योग्य भर दिल्यामुळे पिकाला मजबूत आधार मिळतो. तसेच मातीमध्ये ओलावा अधिक काळ टिकवून ठेवण्यास मदत होऊ शकते. कमी पावसाच्या परिस्थितीत जमिनीतील उपलब्ध ओलावा पिकासाठी प्रभावीपणे वापरणे महत्त्वाचे असल्याने बांधणी ही ऊस व्यवस्थापनातील एक महत्त्वाची बाब आहे.

योग्य बांधणीमुळे उसाची मुळे विकसित होण्यासाठी अनुकूल परिस्थिती निर्माण होते आणि पिकाला आवश्यक पाणी व अन्नद्रव्यांचा उपयोग करण्यास मदत होते. मात्र, बांधणी करताना जमिनीची स्थिती आणि पिकाची अवस्था लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

कमी पावसात बांधणी करताना पाण्याचे नियोजन

कमी पाऊस असल्यास थेट कोरड्या जमिनीत मोठी बांधणी करण्याऐवजी उपलब्ध ओलाव्याचा विचार करणे गरजेचे आहे. Agrowon च्या संदर्भातील माहितीनुसार, अशा परिस्थितीत आधी पाण्याचे नियोजन, त्यानंतर वाफसा स्थितीत बांधणी करणे महत्त्वाचे आहे. त्यासोबत आच्छादनाद्वारे जमिनीतील ओलावा टिकवण्यावर भर देता येतो.

वाफसा स्थितीत मातीची मशागत केल्यास माती हाताळणे तुलनेने सोपे होते. अतिशय कोरड्या किंवा चिखलाच्या स्थितीत बांधणी करण्यापेक्षा योग्य ओलावा असताना काम करणे अधिक योग्य ठरते.

बांधणीपूर्वी खत व्यवस्थापन

ऊस पिकातील खत व्यवस्थापन माती परीक्षणावर आधारित असावे. पूर्वहंगामी उसासाठी विविध वाढीच्या अवस्थांनुसार खतांचे हप्ते देण्याची शिफारस केली जाते. बांधणीच्या वेळी आवश्यक खतांची मात्रा दिल्यानंतर मातीची भर देण्याची पद्धत वापरली जाते. यामुळे खत मातीमध्ये मिसळण्यास मदत होते.

मात्र खतांची मात्रा जमिनीचा प्रकार, पिकाची अवस्था आणि माती परीक्षणाच्या अहवालानुसार ठरवणे आवश्यक आहे.

मोठी बांधणी कशी करावी?

ऊस साधारण चार ते साडेचार महिन्यांचा झाल्यानंतर बांधणी करण्याचा संदर्भ उपलब्ध आहे. यामध्ये प्रथम आवश्यक खत व्यवस्थापन करून आंतरमशागत केली जाते आणि त्यानंतर रिझरच्या साह्याने उसाच्या दोन्ही बाजूंनी मातीची भर दिली जाते.

कमी पावसाच्या परिस्थितीत बांधणी करताना जमिनीतील उपलब्ध ओलावा जपणे हा मुख्य उद्देश असावा. बांधणी केल्यानंतर आच्छादनाचा वापर केल्यास बाष्पीभवन कमी करून ओलावा टिकवण्यास मदत होऊ शकते.

पाणी व्यवस्थापनाकडे विशेष लक्ष

ऊस हे दीर्घ कालावधीचे पीक असल्याने पाण्याचे नियोजन अत्यंत महत्त्वाचे आहे. पट्टा पद्धती आणि ठिबक सिंचनाचा वापर केल्यास पाण्याची बचत करण्यास मदत होते. उपलब्ध माहितीनुसार पट्टा पद्धतीत बांधणीनंतर एका सरीला पाणी देऊन दोन्ही ओळी भिजवता येतात, तर ठिबक सिंचनामुळे पाण्याचा कार्यक्षम वापर करता येतो.

शेतकऱ्यांनी काय लक्षात ठेवावे?

कमी पावसाच्या परिस्थितीत ऊस पिकासाठी योग्य वेळ, योग्य ओलावा, योग्य बांधणी आणि योग्य पाणी व्यवस्थापन या चार बाबींना प्राधान्य द्यावे. पिकाची अवस्था पाहूनच मशागत करावी आणि शक्य असल्यास स्थानिक कृषी तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार खत व पाणी व्यवस्थापन करावे.

थोडक्यात, अनियमित पावसामुळे उसावर पाण्याचा ताण येत असल्यास मोठी बांधणी ही जमिनीतील ओलावा व्यवस्थापनाचा एक महत्त्वाचा भाग ठरू शकते. मात्र बांधणी करताना जमिनीची स्थिती, पिकाची वाढ आणि उपलब्ध पाण्याचे नियोजन यांचा एकत्रित विचार करणे गरजेचे आहे.