साखरकोरडी कांड भुंगा नियंत्रणासाठी शास्त्रीय उपाय; ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी?

ऊस पिकामध्ये उत्पादन घटवणाऱ्या प्रमुख किडींमध्ये साखरकोरडी कांड भुंगा (Sugarcane Stem Borer) ही अतिशय घातक कीड मानली जाते. ही कीड ऊसाच्या कांडामध्ये छिद्रे करून आतील भाग पोखरते, ज्यामुळे ऊसाची वाढ खुंटते आणि उत्पादनात मोठी घट येते. वेळेवर नियंत्रण न केल्यास संपूर्ण शेतात या किडीचा प्रादुर्भाव वेगाने वाढू शकतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी सुरुवातीपासूनच शास्त्रीय पद्धतीने व्यवस्थापन करणे अत्यंत आवश्यक आहे.

साखरकोरडी कांड भुंगा म्हणजे काय?

ही कीड ऊसाच्या कांडात प्रवेश करून आतील भाग खाते. यामुळे ऊसाच्या खोडात पोकळी निर्माण होते आणि कांड कमकुवत बनते. काही वेळा ऊस पिवळसर दिसू लागतो आणि वाढ थांबते. जास्त प्रादुर्भाव झाल्यास ऊस सुकण्यास सुरुवात होते.

विशेषतः दमट वातावरण, जास्त आर्द्रता आणि दुर्लक्षित शेतामध्ये या किडीचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो.

किडीची प्रमुख लक्षणे

साखरकोरडी कांड भुंग्याचा प्रादुर्भाव ओळखण्यासाठी खालील लक्षणांकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे:

• ऊसाच्या कांडावर लहान छिद्रे दिसणे
• पानांमध्ये लांब तुटी किंवा छिद्रे निर्माण होणे
• कांडातील आतील भाग पोखरलेला दिसणे
• ऊसाचा दांडा पिवळसर किंवा बांबूसारखा दिसणे
• वाढ खुंटणे आणि वरचा भाग कोमेजणे
• काही ठिकाणी खोड तुटून पडणे

ही लक्षणे दिसताच तातडीने नियंत्रण उपाय सुरू करणे आवश्यक असते.

लागवडीपूर्वी घ्यावयाची काळजी

किड नियंत्रणासाठी लागवडीपूर्वी योग्य नियोजन करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. रोगग्रस्त किंवा कीडग्रस्त ऊसाचे बेणे लागवडीसाठी वापरू नये. नेहमी निरोगी आणि प्रमाणित बेण्यांची निवड करावी.

तसेच लागवडीपूर्वी बेण्यावर योग्य औषधांची प्रक्रिया केल्यास सुरुवातीच्या टप्प्यात किडीचा प्रादुर्भाव कमी करता येतो. शेतामध्ये योग्य अंतर ठेवून लागवड केल्यास हवेचा खेळ राहतो आणि किडीची वाढ कमी होते.

शेती व्यवस्थापनाचे महत्त्वाचे उपाय

साखरकोरडी कांड भुंग्याचे नियंत्रण करण्यासाठी शेत स्वच्छ ठेवणे अत्यंत गरजेचे आहे. ऊसाचे सुकलेले भाग, तुटलेले खोड आणि किडग्रस्त अवशेष त्वरित नष्ट करावेत.

जमिनीतील अतिरिक्त आर्द्रता टाळणे आणि योग्य जलसंधारण करणेही महत्त्वाचे आहे. जास्त ओलावा असल्यास किडीच्या वाढीस पोषक वातावरण तयार होते. त्यामुळे शेतात पाण्याचा निचरा व्यवस्थित होईल याची काळजी घ्यावी.

रासायनिक नियंत्रणाचे उपाय

तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार योग्य वेळी शिफारसीत कीटकनाशकांची फवारणी करणे आवश्यक आहे. लागवडीनंतर सुरुवातीच्या अवस्थेत नियमित निरीक्षण करून प्रादुर्भाव आढळल्यास तत्काळ औषध फवारणी करावी.

फेरोमोन ट्रॅपचा वापर करूनही किडीचे प्रमाण कमी करता येते. यामुळे प्रौढ कीड आकर्षित होऊन नष्ट होते आणि पुढील प्रादुर्भाव कमी होतो.

जैविक नियंत्रण अधिक फायदेशीर

रासायनिक उपायांसोबत जैविक नियंत्रण पद्धतींचा वापर करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. ट्रायकोग्रामा सारख्या परजीवी कीटकांचा वापर केल्यास किडीची अंडी नष्ट होण्यास मदत होते.

तसेच जैविक फवारणीमुळे पर्यावरणाला कमी हानी पोहोचते आणि शाश्वत शेतीला प्रोत्साहन मिळते.

शेतकऱ्यांसाठी तांत्रिक सूचना

• नियमित शेत निरीक्षण करावे
• कीडग्रस्त ऊस त्वरित काढून नष्ट करावा
• शेतात स्वच्छता राखावी
• कृषी विभागाच्या सूचनांचे पालन करावे
• प्रमाणित आणि उपचारित बेणे वापरावे
• पाण्याचा निचरा योग्य ठेवावा

साखरकोरडी कांड भुंगा ही ऊस पिकासाठी गंभीर समस्या ठरू शकते. मात्र योग्य वेळी निरीक्षण, शास्त्रीय व्यवस्थापन, जैविक आणि रासायनिक नियंत्रण उपायांचा अवलंब केल्यास या किडीवर प्रभावी नियंत्रण मिळवता येते. शेतकऱ्यांनी कृषी तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसार उपाययोजना केल्यास उत्पादनातील नुकसान टाळून अधिक चांगले उत्पन्न मिळवणे शक्य होईल.