पाणीटंचाईमुळे भोकरदन तालुक्यात उन्हाळी मिरची लागवड घटली; शेतकरी खरीप हंगामाकडे वळले

जालना जिल्ह्यातील भोकरदन तालुक्यात यंदा तीव्र पाणीटंचाईचे संकट निर्माण झाले असून त्याचा थेट परिणाम शेतीवर होताना दिसत आहे. विशेषतः उन्हाळी मिरची लागवड मोठ्या प्रमाणात घटली आहे. विहिरींची पाणीपातळी खालावल्यामुळे आणि अनेक विहिरी तळाला गेल्यामुळे शेतकऱ्यांनी मिरची लागवडीकडे पाठ फिरवण्याचा निर्णय घेतला आहे. परिणामी अनेक शेतकरी आता पहिल्या पावसानंतर खरीप पिकांच्या लागवडीकडे वळताना दिसत आहेत.

भूजलपातळी घसरल्याने शेती संकटात

यंदा अपेक्षेपेक्षा कमी पाऊस झाल्यामुळे तालुक्यातील भूजलसाठा मोठ्या प्रमाणात कमी झाला आहे. अनेक गावांमध्ये विहिरी कोरड्या पडल्या असून मोटारी बंद पडण्याची वेळ आली आहे. शेतीसाठी आवश्यक असलेले पाणी उपलब्ध नसल्याने शेतकऱ्यांना उन्हाळी पिके घेणे कठीण झाले आहे.

विशेषतः उन्हाळी हंगामात पाण्याची गरज अधिक असते. मिरचीसारख्या नगदी पिकासाठी नियमित सिंचन आवश्यक असते. मात्र विहिरींमध्येच पाणी नसल्यामुळे अनेक शेतकऱ्यांनी लागवड टाळणेच सुरक्षित मानले आहे.

मिरची लागवडीचा खर्चही मोठा

मिरची हे फायदेशीर पीक मानले जात असले तरी त्यासाठी मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक करावी लागते. रोपे, ठिबक सिंचन, मजुरी, खते, औषधे आणि तणनियंत्रण यावर मोठा खर्च येतो. शेतकऱ्यांच्या मते, पाण्याअभावी जर पीक अर्धवट राहिले तर संपूर्ण गुंतवणूक वाया जाण्याची भीती आहे.

त्यामुळे अनेक शेतकरी सध्या धोका पत्करण्यास तयार नाहीत. आर्थिक नुकसान टाळण्यासाठी त्यांनी उन्हाळी मिरचीऐवजी पावसाळ्यानंतर खरीप हंगामात पिके घेण्याचा निर्णय घेतला आहे.

खरीप पिकांकडे वाढता कल

भोकरदन तालुक्यातील अनेक शेतकरी आता पहिल्या पावसानंतर मिरची, कपाशी, सोयाबीन आणि इतर खरीप पिकांची लागवड करण्याच्या तयारीत आहेत. पावसावर आधारित शेती अधिक सुरक्षित वाटत असल्याने शेतकरी सध्या प्रतीक्षेची भूमिका घेत आहेत.

विशेषतः सोयाबीन आणि कपाशी ही पिके कमी खर्चात घेता येतात आणि पावसाच्या पाण्यावरही काही प्रमाणात टिकून राहतात. त्यामुळे यंदा खरीप हंगामात या पिकांच्या क्षेत्रात वाढ होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

धरण परिसरात मर्यादित लागवड

तालुक्यातील काही धरण परिसरातील गावांमध्ये अजूनही काही प्रमाणात पाणीसाठा उपलब्ध आहे. त्यामुळे त्या भागातील काही शेतकऱ्यांनी मर्यादित क्षेत्रावर मिरची लागवड सुरू ठेवली आहे. मात्र इतर बहुतांश गावांमध्ये गंभीर पाणीटंचाईमुळे शेती अडचणीत आली आहे.

शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे की, गेल्या वर्षी धरणे ओव्हरफ्लो झाली होती. मात्र यंदा एप्रिल-मे महिन्यात तापमान ४१ अंशांपर्यंत वाढल्याने मोठ्या प्रमाणात बाष्पीभवन झाले. त्यामुळे तलाव आणि विहिरींमधील पाणीसाठा झपाट्याने कमी झाला आहे.

पाणीटंचाईमुळे शेतकऱ्यांची चिंता वाढली

सध्या पिण्याच्या पाण्याबरोबरच शेतीसाठी पाणी उपलब्ध करणे मोठे आव्हान बनले आहे. पावसाळा वेळेवर सुरू होईल का, याबाबतही शेतकरी साशंक आहेत. त्यामुळे आगामी खरीप हंगामाबाबतही चिंता व्यक्त केली जात आहे.

भोकरदन तालुक्यातील पाणीटंचाईमुळे शेतीसमोर मोठे संकट उभे राहिले आहे. उन्हाळी मिरचीसारख्या नगदी पिकांची लागवड घटल्याने शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणितही बिघडले आहे. आता सर्वांच्या नजरा आगामी पावसाळ्याकडे लागल्या असून चांगला पाऊस झाल्यासच खरीप हंगामातून दिलासा मिळण्याची अपेक्षा आहे.