विदर्भात मान्सूनचा उशीर: २००९ चा विक्रम मोडणार का? शेतकऱ्यांची चिंता वाढली

विदर्भातील शेतकरी सध्या मान्सूनच्या प्रतीक्षेत आहेत. जून महिना संपत आला तरी अपेक्षित पावसाची सुरुवात झालेली नसल्याने खरीप हंगामाच्या तयारीवर परिणाम होत आहे. यंदा मान्सूनच्या आगमनाला झालेला विलंब पाहता अनेकांना २००९ सालची आठवण होत आहे. कारण २००९ हे वर्ष विदर्भातील मान्सूनच्या सर्वाधिक उशिरा आगमनासाठी ओळखले जाते.

मान्सूनचा प्रवास का मंदावला?

सामान्यतः विदर्भात मान्सून १५ जूनच्या आसपास दाखल होतो. मात्र यंदा मान्सूनची प्रगती मंदावली असून विदर्भातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये अद्यापही समाधानकारक पाऊस झालेला नाही. हवामान विभागाच्या माहितीनुसार, मान्सूनची वाटचाल काही दिवसांपासून संथ झाली असून स्थानिक पावसाच्या सरी पडत असल्या तरी संघटित मान्सून प्रणाली सक्रिय झालेली नाही.

२००९ मध्ये काय घडले होते?

विदर्भातील मान्सूनच्या इतिहासात २००९ हे वर्ष विशेष मानले जाते. त्या वर्षी मान्सूनचे आगमन २६ जून रोजी झाले होते, जे मागील अनेक दशकांतील सर्वाधिक विलंबित आगमनांपैकी एक होते. यामुळे खरीप पेरण्या मोठ्या प्रमाणात उशिरा झाल्या आणि अनेक शेतकऱ्यांना पुन्हा पेरणी करावी लागली होती.

हवामान तज्ज्ञांच्या मते, मान्सूनच्या उशिरामुळे पेरणीचे नियोजन बदलते, उत्पादन खर्च वाढतो आणि पिकांच्या वाढीवर परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः सोयाबीन, कापूस, तूर, मूग आणि उडीद उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी ही परिस्थिती चिंताजनक ठरू शकते.

विदर्भात सध्या उष्णतेची लाट

मान्सूनच्या उशिरासोबतच विदर्भात उष्णतेची लाटही कायम आहे. अनेक भागांमध्ये तापमान ४० ते ४२ अंश सेल्सिअसच्या वर नोंदवले जात आहे. ब्रह्मपुरीसह काही भागांमध्ये तापमान ४२ अंशांपेक्षा जास्त गेले असून नागरिकांना तीव्र उकाड्याचा सामना करावा लागत आहे.

अधूनमधून काही ठिकाणी प्री-मान्सून पाऊस होत असला तरी तो खरीप पेरणीसाठी पुरेसा नाही. त्यामुळे शेतकरी अजूनही जोरदार आणि सलग पावसाची वाट पाहत आहेत.

शेतकऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी?

हवामान तज्ज्ञ आणि कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना घाईघाईने पेरणी न करण्याचा सल्ला दिला आहे. प्रारंभीच्या हलक्या सरींवर पेरणी केल्यास नंतर कोरडे दिवस आल्यामुळे बियाण्यांचे नुकसान होऊ शकते.

महत्त्वाच्या सूचना

• सलग आणि समाधानकारक पाऊस झाल्यानंतरच पेरणी करावी.
• बियाणे आणि खतांचा साठा तयार ठेवावा.
• कमी कालावधीत येणाऱ्या वाणांचा विचार करावा.
• हवामान खात्याचे नियमित अपडेट्स पाहावेत.
• कोरडवाहू भागात ओलावा संवर्धन उपाययोजना कराव्यात.
•  

पुढील काही दिवसांचा अंदाज

हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार पुढील ४ ते ५ दिवसांत महाराष्ट्राच्या आणखी काही भागांमध्ये मान्सून पुढे सरकण्यासाठी अनुकूल परिस्थिती तयार होत आहे. विदर्भातही जूनच्या शेवटच्या आठवड्यात मान्सून सक्रिय होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

यंदा विदर्भातील मान्सूनच्या आगमनाला झालेला विलंब शेतकऱ्यांसाठी चिंतेचा विषय ठरत आहे. २००९ च्या विक्रमी उशिराची चर्चा पुन्हा सुरू झाली असली तरी हवामान तज्ज्ञांच्या मते पुढील काही दिवसांत परिस्थिती सुधारू शकते. शेतकऱ्यांनी घाई न करता हवामानाचा अंदाज लक्षात घेऊन पेरणीचे नियोजन करणे आवश्यक आहे. योग्य वेळी घेतलेला निर्णय खरीप हंगामातील नुकसान टाळण्यास मदत करू शकतो.